Қазақ тілінде «көрік» сөзі тек адамның сыртқы келбетін ғана емес, сонымен қатар жарасымдылықты, үйлесімділікті және әсемдікті білдіретін кең ауқымды ұғым. Бұл бетте табиғаттың, киімнің, мінездің және ортаның көркі жайында айтылған аталы сөздер жинақталған. Халқымыз «ағаш көркі – жапырақ» деп табиғат заңдылығын адам өмірімен байланыстыра білген. Көрік – бұл көзге қуаныш сыйлайтын, көңілді марқаятатын құбылыс. Ол кейде адамның киген киімінен, кейде сөйлеген сөзінен, тіпті туған жердің табиғатынан көрініс табады. Ата-бабаларымыз кез келген нәрсенің жарасымын табуға, сәнін келтіруге ұмтылған. Сіз бұл мақаладан Көрік туралы жан-жақты түсінік қалыптастыратын нақылдарды табасыз. Бұл мақалдар эстетикалық тәрбие құралы ретінде бүгінгі күні де маңызын жойған жоқ. Әрбір сөйлемде үйлесім мен сұлулықтың философиялық астары жатыр.
Көрік туралы таңдаулы мақалдар
- Бөрік – адамға көрік.
- Батыр — елдің сәулеті, бал құрақ — көлдің сәулеті.
- Көрік – көздің нұры, гүл – жердің нұры.
- Ердің көркі — өнер.
- Көрікті жердің суы да көрікті.
- Жердің көркі – ел, елдің көркі – ер.
- Ауыз көркі — сөз, жүздің көркі — көз.
- Көлдің көркі — құрақ, таудың көркі — бұлақ.
- Орын адам көркі емес, адам орын көркі.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Бөрік – адамға көрік» деген мақалдың мәні неде?
Қазақтың ұлттық киім кию мәдениетінде бас киімнің орны ерекше. Бөрік тек басты суықтан қорғайтын зат қана емес, ол адамның мәртебесін, жас ерекшелігін және талғамын көрсететін сәндік бұйым болған. Жақсы тігілген, жарасымды бөрік адамның келбетін ашып, оған айбын мен сән береді. Бұл мақал киімнің адам көркіне қосатын үлесін меңзейді. Сонымен қатар, бұл сөз адамның сыртқы жинақылығы ішкі жинақылықтан хабар беретінін де аңғартады. Көрік туралы айтқанда, ұлттық нақыштағы киімдердің эстетикалық рөлін ұмытпау керек.
«Орын адам көркі емес, адам орын көркі» дегенді қалай түсіндіресіз?
Бұл өте терең мағыналы, тәрбиелік мәні зор мақал. Көп адамдар жоғары лауазымға, биік мансапқа (орынға) жетсем, абыройлы боламын деп ойлайды. Алайда халық даналығы керісінше, қандай қызметте болса да, сол орынды өз ісімен, білімімен және адамгершілігімен әрлейтін адамның өзі екенін айтады. Лауазым адамды құрметті етпейді, керісінше, лайықты адам сол қызметтің беделін көтереді. Егер адамның қабілеті мен кісілігі төмен болса, алтын таққа отырса да, оның көркі кірмейді. Бұл мақал адамды мансапқорлықтан сақтандырып, өз болмысын жетілдіруге шақырады.
Табиғат пен адамның көркі мақалдарда қалай байланыстырылған?
Қазақ халқы – табиғатпен етене жақын өскен халық, сондықтан сұлулық ұғымын қоршаған ортамен үндестікте қабылдаған. Мысалы, «Жердің көркі – ел, елдің көркі – ер» деген мақалда үштік байланыс өте әдемі өрілген: жалаң жер сұлу емес, оны мекендеген халық сән береді; ал халықтың ішіндегі ер-азаматтар (батырлар, даналар) елдің мақтанышы мен көркі болып табылады. Сол сияқты «Көлдің көркі – құрақ» деген теңеулер арқылы табиғи үйлесімділікті адам өміріне үлгі етеді. Көрік туралы ізденгенде, оның тек визуалды әдемілік емес, бүкіл ғаламдық гармония екенін байқаймыз.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
