Көн туралы мақал

Көн – иленбеген, кептірілген шикі тері. Ол өте қатты, төзімді материал, одан ат әбзелдері, шелек (көнек), шарық сияқты заттар жасалған. «Көн» сөзі мақалдарда көбінесе төзімділікті, көнбістікті немесе ескіні, дәстүрді білдіреді. «Жасыңда көндігерсің» деген сөз адамның өмір қиындықтарына бейімделетінін көрсетеді. «Көне» сөзі де осы түбірден шыққан, ол даналықтың, тәжірибенің белгісі. Төмендегі Көн туралы мақалдар тұрмыстық заттар арқылы өмірлік тәжірибе мен адамгершілік қағидаларын түсіндіреді.

Көн туралы таңдаулы мақалдар

• Көнектен шошыған бие оңбас, көптен бөлінген үй оңбас.
• Көп жаңылса – көнеден сұрайды, көне жаңылса – көргендіден сұрайды.
• Оқығанның беті жарық, оқымағанның беті көн шарық.
• Балаға байқап сөйлессең, ақылына көнер; байқамай көп сөйлеген көрсетер бір «өнер».
• Жасыңда көндігерсің, көндігерсің де жөндігерсің.
• Көргенді көнеден сұра, көне білмесе көп көргеннен сұра.
• Көне етіктіге бармай жүр, көк етікті алмай жүр.
• Көнектен шошыған бие оңбас, төсектен шошыған ер оңбас.
• Ит итаяғын жаламай көңілі көншімес.
• Егінді дөңге сал, дөңге салсаң — көнге сал.

Жиі қойылатын сұрақтар

«Оқымағанның беті көн шарық» деген теңеу нені білдіреді?

Бұл мақал білімсіздіктің, надандықтың адамды дөрекі, сүйкімсіз ететінін көрсетеді. Көн шарық (шикі теріден жасалған аяқ киім) – қарапайым, қатты, сырт көзге қораш зат. Білімсіз адамның жүзі де солай нұрсыз, пайымы таяз болады. Ал білім – адамның бетіне нұр (жарық), сөзіне мән береді.

«Көнектен шошыған бие оңбас» мақалының тәрбиелік мәні неде?

Көнек – бие сауатын ыдыс. Егер бие өз ыдысынан, яғни сауын процесінен шошыса, ол сүт бермейді, мазасыз болады. Ауыспалы мағынада, бұл мақал өз міндетінен, үйреншікті ісінен немесе өз ортасынан (көптен) қашқан, шошынған адамның оңбайтынын, берекесі кететінін ескертеді. Көн туралы айтқанда, бұл дағды мен тәртіпті білдіреді.

«Көп жаңылса – көнеден сұрайды» деген кімдерге қатысты?

Бұл – ақсақалдарға, тәжірибелі қарияларға (көнекөздерге) жүгіну дәстүрі. Жастар немесе көпшілік қиын жағдайда жол таба алмай жаңылса, олар бұрынғыны көрген, тәжірибесі мол қариялардан ақыл сұрайды. «Көне» бұл жерде ескі зат емес, даналықтың қайнар көзі.

Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз