Көл – кеңдіктің, молшылықтың және тыныштықтың символы. Қазақ халқы «Көлдей көңіл» деп жомарттықты суреттесе, «Көп түкірсе – көл» деп ынтымақтың күшін паш еткен. Көлдің экожүйесі – бақасы мен балығы, қазы мен үйрегі – қоғамның әртүрлі әлеуметтік топтарының моделі іспетті. Бұл мақалдарда бірлік, туған жерге деген сүйіспеншілік және әркімнің өз орнында бақытты екендігі айтылады. Көл туралы ой-толғаулар адамды ұжымшылдыққа және өз ортасын қадірлеуге тәрбиелейді. Суы бар жерде ну (өсімдік) болатыны сияқты, ынтымағы бар жерде береке болады.
Көл туралы таңдаулы мақалдар
- Бақа көлінде патша, балық суында патша, жігіт елінде патша.
- Балалы үйрек көлден кетпес, баласы жас елден кетпес.
- Көлденең кеткен көк аттыға келеді.
- Көрінбей тұрған көлденеңнен келген көк атты да келеді.
- Көптің күші – көл, көлдің түбі – құдық, құдықтың түбі – құт.
- Көліне қарай қазы, заманына қарай сазы.
- Көлеңкелі жерде көл бар, көк толқынды көлде қаз бар.
- Көлдің суы таусылса да, үйрек кетпес.
- Суы бардың – ну бар, кұты бардың – қу бар.
- Сағынған елін аңсайды, сарыала қаз көлін аңсайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Бақа көлінде патша…» мақалының негізгі идеясы не?
Бұл патриотизм мен өз жеріңнің құндылығы туралы. Басқа жерде қанша жақсы болса да, әркім өз үйінде, өз ортасында ғана еркін, сыйлы (патша) бола алады. Сыртта жүргенде адамның мәртебесі төмендеуі мүмкін, бірақ өз елінде оның орны бөлек. Әр тіршілік иесі өз мекенінде бақытты.
«Көліне қарай қазы, заманына қарай сазы» дегенді қалай түсінеміз?
Бұл сәйкестік пен бейімделу заңдылығы. Көл қандай болса (үлкен, кіші, таза), оны мекендейтін құсы да соған сай болады. Сол сияқты, заман қандай болса, адамдардың мінез-құлқы, әні (сазы) де соған бейімделеді. Көл туралы бұл мақал ортаның адамға әсерін көрсетеді.
«Көптің күші – көл» деп неге айтқан?
Тамшылар жиналып көл болатыны сияқты, көп адамның күші біріксе, үлкен іс тындыруға болады. Бұл мақал бірліктің, ынтымақтың және ұжымдық еңбектің нәтижелілігін дәріптейді. Жалғыздың үні шықпас, ал көптің күші тау қопарар.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
