Көкек – халық ауыз әдебиетінде жағымсыз кейіпкер ретінде танымал құс. Ол өз атын өзі шақыратын мақтаншақтығымен және ұя салмай, жұмыртқасын басқа құстардың ұясына тастап кететін «аналықсыз» қылығымен белгілі. «Көкек» деп өз баласына қарамайтын аналарды немесе уәдесінде тұрмайтын тұрақсыз адамдарды атайды. Дегенмен, көкектің шақыруы көктемнің келуімен байланыстырылады. Бұл қысқа мақалдар тізімінде терең философиялық және моральдық жүк жатыр. Қоғамдағы жауапкершіліктен қашу, өсек тасу және мақтаншақтық сияқты қасиеттер осы құс бейнесі арқылы сыналады. Көкек туралы айтылған сөздер адамды тұрақтылыққа және отбасы құндылықтарын сақтауға шақырады.
Көкек туралы таңдаулы мақалдар
- Ескі мешітке көкек азаншы, есі кеткен елге өсек азаншы.
- Көкектен жаман құс жоқ, көктемде келіп, күзде кетер.
- Көкек өз атын өзі шақырады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Көкек өз атын өзі шақырады» деген мақал кімдерге қарата айтылады?
Бұл мақал өзін-өзі мақтайтын, «мен» деп кеудесін соғатын эгоист адамдарға арналған. Көкек құсының дауысы «көк-ек» деп естілетіндіктен, ол үнемі өз атын қайталап тұрғандай әсер қалдырады. Бұл қарапайымдылықтың жоқтығын сынайды.
Көкек пен өсектің қандай байланысы бар?
«Ескі мешітке көкек азаншы» деген мақалда көкек орынсыз жерде дауыс шығаратын, қажетсіз хабаршы ретінде сипатталады. Рухани құлдыраған қоғамда («есі кеткен елде») шындық емес, өсек-аяң басты орынға шығатынын меңзейді. Көкек туралы бұл теңеу қоғамдық дертті дөп басады.
Неліктен көкекті «жаман құс» деп санайды?
Басты себебі – оның тұрақсыздығы және ұрпаққа деген жауапсыздығы. Көктемде дайынға келіп, күзде қиындық түскенде жылы жаққа кетіп қалуы – опасыздықтың белгісі. Қиын сәтте жаныңнан табылмайтын «көкек достардан» сақтану керектігін ескертеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
