Кісәпір (кәпір) – діни ұғымда мұсылман емес, дінсіз адам дегенді білдіреді. Алайда, қазақ тілінде бұл сөз көбінесе қатыгез, мейірімсіз немесе принципсіз адамды сипаттау үшін қолданылады. «Ашу – дұшпан, ақыл – дос» дегендей, кейде «ашу – кәпір» деп те айтылады, яғни ашу адамды діннен, иманнан бездіретін жаман күш. Халық даналығы діни айырмашылыққа қарамастан, адамгершілікті сақтауды өсиет етеді. «Кәпір болсын, берме зарар» деген сөз осының дәлелі. Төмендегі Кісәпір туралы мақалдар діни және этикалық көзқарастарды көрсетеді.
Кісәпір туралы таңдаулы мақалдар
- Ісі біткенде кісәпір.
- Aу — кәпір, ақыл — дос, ақылыңа ақыл қос.
- Кәпір тоқ болса, мұсылман тыныш.
- Кемпірі бардың кәпірі бар.
- Мұсылманшылық әсте-әсте, кәпір болу бір пәсте.
- Шашы өскеннің ауылы кәпір, тырнағы өскеннің өзі кәпір.
- Кәпір сало жейді, Қазақ «Рама» жейді.
- Кәпір болсын, берме зарар.
- Сүннет екен кәпір де болса берме азар, көңілі қатты ділазардан Құдай бизар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Мұсылманшылық әсте-әсте, кәпір болу бір пәсте» деген мақалдың мағынасы не?
Бұл мақал рухани жетілудің қиындығын және азғындаудың оңайлығын көрсетеді. Имандылықты, адамгершілікті сақтау үшін ұзақ уақыт тәрбие мен еңбек керек (әсте-әсте). Ал жолдан таю, күнә жасау немесе діннен безу – бір сәттік қателікпен немесе нәпсіге ерік берумен (бір пәсте) болып қалуы мүмкін. Бұл – сақтыққа шақыру.
«Кемпірі бардың кәпірі бар» деп неге әзілдейді?
Бұл – отбасылық өмірдегі қарт кісілердің, әсіресе кемпірлердің мінезі туралы жеңіл әзіл. Қарт адамдар кейде мазасыз, сөзуар немесе талапшыл келеді, олардың көңілін табу қиын («кәпірмен» алысқандай). Бұл сөз қарттарды сыйлаумен қатар, олардың қырсықтығына төзу керектігін меңзейді.
«Ісі біткенде кісәпір» деген қандай адам?
Бұл – опасыздық пен қайырымсыздық туралы. Адам басына іс түскенде «Құдайлап», жалынып көмек сұрайды. Ал ісі бітіп, мақсатына жеткен соң, көмектескен адамды ұмытып, танымай кетеді немесе дөрекілік көрсетеді (кісәпір болып шыға келеді). Бұл – адам табиғатының жағымсыз қыры.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
