Келін түсіру – қазақ отбасы үшін үлкен мереке әрі жауапты кезең. Келін – жат жұрттан келген жаңа адам, бірақ уақыт өте келе сол шаңырақтың түтінін түтетіп, ұрпағын көбейтетін басты тұлғаға айналады. Халқымызда келінге қатысты салт-дәстүрлер мен ырымдар өте көп, ал мақал-мәтелдер оның мінез-құлқын, тәрбиесін және жаңа ортаға сіңісуін сипаттайды. Осы жазбада Келін туралы айтылған ең өнегелі сөздерді топтастырдық. «Келіннің аяғынан, қойшының таяғынан» деп, жаңа түскен келіннің қадамына қарап, үйге келген құт-берекені болжаған. Жақсы келін бүкіл ауылды ұйытып, татулықтың ұйытқысы болса, тәрбиесіз келін берекені қашыруы мүмкін. Бұл нақылдар жас келіндерге ғана емес, оларды қарсы алып отырған енелер мен қайын жұртқа да ой салады. Өзара сыйластық пен түсіністік – бақытты отбасының кілті.
Келін туралы таңдаулы мақалдар
- Байы өлген қатын келіншек болады, кедей болатын жігіт еріншек болады.
- Баланың өзі туғандай, келіннің өзі келгендей.
- Келіннің сөзі кетпендей, баланың сөзі батпандай.
- Басқа келген бақты қырсықты келін, кесірлі бала қашырады.
- Келіннің бетін кім бұрын ашса, сол ыстық.
- Келіннің аяғынан, қойшының таяғынан.
- Жақсы келін – келін, жаман келін – өлім.
- Келін, келін – келін бақ, келмей жатып сөзін бақ.
- Келін бой жасырады, даусын таудан асырады.
- Қорықпас келін қой басынан қорқады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Келіннің аяғынан, қойшының таяғынан» деген ырымның мағынасы қандай?
Бұл сөз сәттілік пен берекеге қатысты айтылады. Келін түскеннен кейін үйде жақсылықтар көбейіп, мал-жан аман болса, «келіннің аяғы құтты болды» деп қуанады. Сол сияқты қойшының да жайлы, малға құтты болғаны шаруашылық үшін маңызды. Бұл мақал жаңа бастаманың (келіннің келуі) нәтижесіне мән беруді білдіреді.
Келін туралы мақалдарда тіл мен сөз әдебі жайлы не айтылады?
«Келін бой жасырады, даусын таудан асырады» деген мақал кейбір келіндердің сырт көзге ибалы көрінгенімен, сөзге келгенде шақар болатынын сынайды. Келін туралы өсиеттерде келіннің дауыс көтермей, сыпайы сөйлеуі, үлкенді сыйлауы басты талап ретінде қойылады.
«Баланың өзі туғандай, келіннің өзі келгендей» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл – адаптация және сіңісу туралы сөз. Жақсы келін уақыт өте келе сол үйдің туған қызындай болып кетеді, оның жаттығы білінбейді. Ал асырап алған немесе өгей баланың да туған баладай болып кетуі – тәрбие мен мейірімнің жемісі. Мақсат – бөтенсімей, бір отбасының мүшесіне айналу.
«Келіннің бетін кім бұрын ашса, сол ыстық» деген сөз нені меңзейді?
Бұл «Беташар» салтына қатысты айтылған. Келіннің бетін ашқан ақын немесе сол тойда ерекше көзге түскен адам келін үшін есте қалады. Ауыспалы мағынада, жаңа түскен келінге алғаш жылы шырай танытып, қолдау көрсеткен адам оған өмір бойы жақын әрі сыйлы болып өтеді дегенді білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
