Кедейлік – адам өміріндегі күрделі әлеуметтік және психологиялық құбылыс. Қазақ халқы кедейлікті «қолдың қысқалығы» деп түсініп, оны уақытша қиындық ретінде қабылдауға тырысқан. Алайда, тақыр кедейліктің адамды шарасыз күйге түсіретін, мінезін өзгертетін және кейде амалсыз қадамдарға баруға итермелейтін тұстары да бар. «Кедейлік – құлшылық» деген сөз жоқшылықтың адам еркіндігін тұсаулайтынын білдіреді. Дегенмен, халық даналығы кедейліктің де өзіндік «жеңілдіктері» (мысалы, уайымсыз ұйқы) бар екенін астарлап жеткізеді. Бұл беттегі Кедейлік туралы мақал-мәтелдер жинағы тапшылықтың тауқыметін, адамның мұқтаждық кезіндегі жай-күйін және қоғамдағы теңсіздік мәселелерін қозғайды. Бұл нақылдар қанағат, сабыр және үміт туралы ойлауға шақырады.
Кедейлік туралы таңдаулы мақалдар
- Кедей іштегі бұзауды да сауда қылады.
- Тақыр кедейдің ұйқысы тыныш.
- Кедейдің бір есігі ашық, бір есігі жабық.
- Жеті кедей жиналғанмен,
- Ортасынан бір бай шықпас.
- Лашығы жоқ орданы аңсайды,
- Желері жоқ жорғаны аңсайды.
- Кедейдің ауы жүрмес,
- Ауы жүрсе, дауы жүрмес.
- Иман тұрар тоқтықта,
Жиі қойылатын сұрақтар
«Кедей іштегі бұзауды да сауда қылады» деген мақалдың мағынасы қандай?
Бұл мақал жоқшылықтың адамды қандай шарасыздыққа итермелейтінін көрсетеді. Қолда нақты зат болмаған соң, кедей адам болашақта болатын, әлі туылмаған бұзауды алдын ала сатып, қажеттілігін өтеуге мәжбүр болады. Кедейлік туралы бұл сөз мұқтаждықтың қыспағын дәл бейнелейді.
«Тақыр кедейдің ұйқысы тыныш» деп неге айтылады?
Бай адам малын ұры түсе ме, жұт ала ма, өрт шала ма деп уайымдап ұйықтай алмауы мүмкін. Ал ештеңесі жоқ «тақыр кедейдің» жоғалтатын түгі жоқ, сондықтан оның көңілі алаңсыз, ұйқысы тыныш болады. Бұл – кедейліктің психологиялық жағынан бір жеңілдігі ретінде айтылған жұбату сөзі.
Жеті кедей жиналса да, бай шықпайтыны неліктен?
Бұл мақал санның сапаға ауыспайтынын меңзейді. Байлыққа жету үшін тек адам саны емес, сонымен бірге капитал, білім, ептілік және бастапқы қор қажет. Ештеңесі жоқ адамдар бастарын қосса да, ортадан жоқтан бар пайда болмайды. Бұл әрекет пен ресурстың маңыздылығын көрсетеді.
«Кедейдің ауы жүрмес, ауы жүрсе, дауы жүрмес» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл сөз кедей адамның қоғамдағы дәрменсіздігін сипаттайды. «Ауы жүрмес» дегені – ісі алға баспайды, жолы болмайды. Ал егер ісі сәл оңала бастаса («ауы жүрсе»), оның сөзін ешкім тыңдамайды, билікке немесе дауға келгенде дәрменсіз болады. Кедейлік туралы бұл нақыл әлеуметтік теңсіздіктің көрінісі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
