Көшпенді қазақ халқы сөз өнерін жоғары бағалағанымен, жазу мәдениеті мен сауаттылыққа да ерекше құрметпен қараған. «Хат» ұғымы халық фольклорында білімнің, ғылымның және алыспен байланыстың символы ретінде суреттеледі. Ертеде хат тану – қараңғылықтан жарыққа шығумен теңестірілген, ал хат жазу алыстағы ағайынды жақындастыратын бірден-бір құрал болған. Ата-бабаларымыз ғалымның хаты өлмейтінін, жақсы сөздің қағазға түскенде ғасырлар бойы сақталатынын жақсы түсінген. Бұл мақалдар жинағы сауаттылықтың, білімнің және жазба мәдениетінің адам өміріндегі маңыздылығын ашып көрсетеді. Сауатты адамның көкжиегі кең, ойы ұшқыр болатыны ежелден айтылып келеді. Бүгінгі таңда да Хат туралы ізденістер білімнің құндылығы ешқашан жоғалмайтынын дәлелдейді. Хат – бұл жай ғана қағаз емес, ол тарихтың, мәдениеттің және адамдық қарым-қатынастың алтын көпірі.
Хат туралы таңдаулы мақалдар
- Атпаз көрген ат таныр, ұстаз көрген хат таныр.
- Есік алды төбе болса – ерттеп қойған атпен тең, аулыңда қарияң болса – жазып қойған хатпен тең.
- Жақсы адам қартайса – жазып қойған хаттай, жаман адам қартайса – пықсып жанған оттай.
- Жақсының аты өлмейді, жазушының хаты өлмейді.
- Батасы жаманның хатасы жаман.
- Жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді.
- Жақындықты ат айырады, оқымағанды хат айырады.
- Қариясы бар үйдің жазуы бар.
- Қағазға тіл бітірген – қалам, жансызға жан бітірген – адам.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қарияларды «жазып қойған хатқа» теңеудің мәні неде?
Қазақ дәстүрінде көпті көрген қариялар – тірі шежіре, дайын энциклопедия. Олардың өмірлік тәжірибесі мен айтқан ақылдары кітапқа жазылған дайын біліммен тең. Жазып қойған хат кез келген уақытта оқып, білім алуға дайын тұрғаны сияқты, ауылдың қариясы да жастарға жол сілтеуге әзір даналық көзі болып табылады.
«Оқымағанды хат айырады» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал білімсіздік пен сауатсыздықтың адамды шектейтінін меңзейді. Хат танымайтын адам маңызды ақпараттан, жаңалықтан құр қалады және қоғамдық дамудан тыс қалуы мүмкін. Хат туралы мақалдардың көбі білімнің жарық, ал надандықтың түнек екенін баса айтады. Сауаттылық – адамды өзгелерден ерекшелеп, алға жетелейтін күш.
Ғалымның хаты неге өлмейді?
Адам өмірі өткінші болғанымен, оның артына қалдырған ғылыми еңбектері мен жазба мұрасы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасады. Ғалымның жазған хаты (кітабы, еңбегі) болашаққа қызмет ете береді. Бұл мақал рухани мұраның материалдық байлықтан жоғары тұратынын және оның мәңгілік екенін дәріптейді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
