Көшпенді қазақ тұрмысында етік – жай ғана аяқ киім емес, ер азаматтың қанаты мен сәні. Ат үстінде жүргенде аяқты үзеңгіге тіреуге ыңғайлы, суық пен ыстыққа төзімді етіктерді бабаларымыз ерекше талғаммен тіккен. Қайқы бас етік, саптама етік, мәсі сияқты түрлері адамның жасына және қоғамдық орнына қарай киілген. Етік тігу – үлкен өнер, онымен айналысатын шеберлерді халық қатты құрметтеген. Етік туралы айтылған мақалдарда адамның ұқыптылығы, жол жүруге дайындығы және шеберлік мәселелері кеңінен қамтылады. «Етігің тар болса, дүниенің кеңдігінен не пайда» деген бір ауыз сөз адамның басындағы қиындық пен жайсыздықты дәл сипаттайды. Төмендегі нақылдар топтамасы күнделікті тұрмыстағы етіктің философиялық және практикалық маңызын аша түседі.
Етік туралы таңдаулы мақалдар
- Етікті нәл сақтайды, жігітті әл сақтайды.
- Ер басына күн туса, етігімен су кешер.
- Етігін шешпей ер тыңаймас, ер-тоқымын сыпырмай ат тыңаймас.
- Етігің жаман болса аяғыңды қажайды, жолдасың жаман болса жаныңды қажайды.
- Ұста пышаққа жарымас, етікші етікке жарымас.
- Жаман етікші біз таңдайды.
- Етікшіден құлаш қаш; бізі тиер көзіңе, сөзі тиер өзіңе.
- Өз етігің тар болса, дүниенің кеңдігінен не пайда.
- Тігілмеген етігіңді мақтама.
- Көне етіктіге бармай жүр, көк етікті алмай жүр.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ер басына күн туса, етігімен су кешер» деген мақалдың тарихи астары қандай?
Бұл мақал жаугершілік заманнан қалған. Ер азаматтың басына қауіп төнгенде немесе елін қорғауға аттанғанда, ол қара басының жайлылығына қарамайды. Етігін шешіп, суды кешіп өтуге уақыт жоғалтпайды, қиындыққа қаймықпай қарсы тұрады. Етік туралы бұл сөз батырлық пен жанқиярлықтың символына айналған.
«Ұста пышаққа жарымас, етікші етікке жарымас» деп неге айтылады?
Бұл – өмір шындығын көрсететін ирониялық мақал. Шебер адамдар өзгенің қажетін өтеп, тапсырыс орындаумен жүріп, өз басына, өз тұрмысына көңіл бөлуге уақыт таппай қалады. Етікші елдің бәрін киіндіргенмен, өзі көбіне ескі етікпен жүреді. Бұл сөз маманның өз-өзіне немқұрайлылығын немесе қызмет етуден қолы тимейтінін білдіреді.
«Етігің жаман болса аяғыңды қажайды, жолдасың жаман болса жаныңды қажайды» мақалының тәрбиелік мәні неде?
Бұл мақал адам өміріндегі серікті дұрыс таңдаудың маңыздылығын көрсетеді. Тар немесе сапасыз етік физикалық ауырсыну тудырса, сенімсіз, ниеті бұзық жолдас немесе жар адамның жанын ауыртып, өмірін тозаққа айналдырады. Заттың сапасы мен адамның сапасын қатар қойып, салыстыру арқылы үлкен ой айтылған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
