Еңбек – адамзат өркениетінің қозғаушы күші және жеке адамның рухани әрі материалдық жетістікке жетуінің бірден-бір жолы. Қазақ халқы ежелден «Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деп, адал термен келген несібені жоғары бағалаған. Көшпелі өмір салтының өзі толассыз қимыл-қозғалысты, мал бағуды, жүн түтуді және баспана тігуді талап еткендіктен, жалқаулыққа орын болмаған. Еңбекқорлық – тек байлыққа кенелудің құралы ғана емес, сонымен бірге адамды тәрбиелейтін, шыңдайтын және қоғамдағы орнын айқындайтын қасиет. Ұсынылып отырған Еңбек туралы мақал-мәтелдер жинағы жас ұрпақты іскерлікке, табандылыққа және жауапкершілікке баулиды. Арам жолмен табылған олжаның ғұмыры қысқа, ал маңдай термен келген нанның дәмі тәтті болатынын бабаларымыз әрқашан ескертіп отырған. Бұл нақыл сөздер бүгінгі нарық заманында да өз өзектілігін жоғалтпай, қайта жаңа қырынан танылып келеді.
Еңбек туралы таңдаулы мақалдар
- Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей.
- Еңбегі қаттының — наны тәтті.
- Еңбек түбі — береке.
- Еңбекпен тапқан мал тәтті.
- Еңбек ер атандырады.
- Еңбек еткен мұратқа жетер.
- Еңбек ет те, емерсің.
- Еңбек қылмай, бақ қонбас.
- Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті.
- Еңбек адамды өсіреді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Еңбек ер атандырады» деген сөздің мағынасы қандай?
Бұл мақал адамның қоғамдағы мәртебесі мен абыройы оның атқарған ісіне байланысты екенін білдіреді. Қанша жерден текті жерден шықса да, еңбегі сіңбеген адам ел есінде қалмайды. Тек қажырлы қайрат пен адал қызмет қана адамды «ер» (батыр, құрметті тұлға) дәрежесіне көтереді.
Еңбек пен бақыттың («бақ») байланысы туралы мақалдар не дейді?
Халық даналығында «бақ» кездейсоқ қонатын құс емес, ол еңбектенген адамға ғана бұйыратын нәтиже ретінде сипатталады. «Еңбек қылмай, бақ қонбас» деген сөз осының дәлелі. Еңбек туралы мақалдарда табыс пен сәттілік тек әрекет жасаған, тер төккен жанның еншісінде екені айқын көрсетілген.
Жалқаулық пен еңбекқорлық қалай салыстырылады?
«Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәтті» деген мақал екі түрлі өмірлік ұстанымды керемет бейнелейді. Еңбекқор адам нәтиженің (нанның) рақатын көреді, ал жалқау адам уақытша тыныштығын (жанын) күйттеп, ақыр соңында құр алақан қалады. Бұл салыстыру адамды бейқамдықтан арылтып, белсенді өмір сүруге шақырады.
Еңбекпен табылған дәулеттің ерекшелігі неде?
Адам өз күшімен, маңдай терімен тапқан дүниесін әрқашан үнемдеп, қадірлеп ұстайды. Ол байлықтың құны – жұмсалған уақыт пен қуат. Ал оңай олжа тез шашылады. Сондықтан Еңбек туралы айтылған өсиеттерде еңбекпен келген нанның дәмі де, берекесі де өзгеше болатыны үнемі дәріптеледі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
