Қазақ халқы негізінен көшпенді мал шаруашылығымен айналысқанымен, егіншілікті де жатсынбаған. «Жер – қазына, су – алтын, еңбек – зор» деген қағиданы ұстанған бабаларымыз егінді «жер емшегін ему» деп қастерлеген. Диқаншылық – төзімділікті, жердің тілін білуді және ауа райын болжауды талап ететін ауыр кәсіп. Егіншінің еңбегі күзде қамба толғанда ғана ақталады. Егін туралы мақалдарда жерге деген құрмет, судың қадірі және адал еңбектің өтеуі туралы айтылады. Егінші мен малшының өмірін салыстыру арқылы халық әр кәсіптің өзіндік қиындығы мен зейнеті бар екенін түсіндірген. Төмендегі нақылдар сізді еңбекқорлыққа және ризықты бағалауға шақырады.
Егін туралы таңдаулы мақалдар
- Егіндікті күз суар, күз суарсаң жүз суар.
- Жақсылап жыртып жеріңді, кезінде ексең егінді, аларсың мол өнімді.
- Ексең егін, ішерсің тегін.
- Егін екпеген арбаны жыртар.
- Егін егуді білмеген егеулі ине біз алар.
- Егіншіге жылт еткеннің бәрі алтын.
- Егіншіге ырыс, малшыға жұт.
- Егіншіге уақ жауын да пайдалы.
- Егіншіге үйірінен түскен де пайдалы.
- Егіншіге жаман жыл жоқ.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Егіншіге ырыс, малшыға жұт» деп неге қарама-қайшы айтылған?
Бұл табиғат құбылыстарының екі кәсіпке әртүрлі әсер етуінен туған. Мысалы, жазда жаңбырдың жиі жаууы егін үшін өте пайдалы (ырыс), бидай жақсы шығады. Ал малшы үшін жаңбырдың көптігі шөпті шірітуі мүмкін немесе қыста жердің мұздауына (көктайғаққа) әкеліп соқса, ол малға қауіпті жұт болып саналады. Бұл мақал шаруаның мүдделері әртүрлі болатынын көрсетеді.
«Егін екпеген арбаны жыртар» мақалы нені меңзейді?
Бұл сөз жалқаулықты немесе істің мәнін білмейтін адамды сынайды. Егін егудің машақатынан қашқан адам, нәтижесінде азық-түлік іздеп сабылып, босқа әуре болады (арбасын сындырады) немесе дайын асқа тік қасық болып, басқалардың шаруасына зиян келтіреді. Егін туралы бұл ой еңбектен қашқан адамның түбінде оңбайтынын ескертеді.
Неліктен «Егіншіге жылт еткеннің бәрі алтын» дейді?
Диқан үшін күннің көзі (жылт еткен сәуле) – нағыз байлық. Егін пісу үшін жылу мен жарық ауадай қажет. Егер күн бұлттанып, жаңбыр тоқтамаса, егін шіріп кетуі мүмкін. Сондықтан егінші аспанға қарап, әрбір шуақты күнді алтынға балап қуанады. Бұл – еңбектің табиғатқа тәуелділігін білдіретін сөз.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
