Дұшпан – досқа қарама-қарсы ұғым, жау, қас адам. Қазақ халқы «Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады» деп, дұшпанның айлакерлігін, екіжүзділігін әшкерелеген. Дұшпан ашық та, жасырын да болуы мүмкін. «Дұшпаннан сақтан» деген сөз үнемі қырағы болуға шақырады. Алайда, халық даналығы дұшпанды жеңудің ең төте жолы – онымен тіл табысу немесе оған жақсылық жасау екенін де меңзеген кездері бар. Төмендегі Дұшпан туралы мақалдар достық пен қастықтың аражігін, сақтық пен мәрттіктің ережелерін түсіндіреді.
Дұшпан туралы таңдаулы мақалдар
- Алыстағы дұшпаннан қасыңдағы қас жаман.
- Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады.
- Досқа – адал, дұшпанға – қатал.
- Дұшпанның сөзі – ащы.
- Дұшпан көп болса, ел азар.
- Дұшпаннан сақтан.
- Досы көпті жау алмайды, дұшпаны көпті дау алады.
- Досыңа ет турат, дұшпаныңа шай құйдыр, я қауын тілдір.
- Дұшпаннан қашпа, дұшпаннан баспа.
- Дұшпанның күлкісі – жылауға тең.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады» деген мақалдың психологиялық астары қандай?
Бұл мақал шыншылдық пен жағымпаздықты салыстырады. Дос сенің кемшілігіңді түзеу үшін ащы шындықты бетіңе айтады (жылатады), бұл саған ауыр тисе де, пайдалы. Ал дұшпан сені мақтап, күлдіріп, кемшілігіңді жасырады, сөйтіп сені құрдымға жібереді. Сынды дұрыс қабылдау – ақылдылықтың белгісі.
«Досы көпті жау алмайды, дұшпаны көпті дау алады» деп неге айтылған?
Бұл мақал ынтымақ пен қауіпсіздік туралы. Егер досың көп болса, олар сені қорғайды, қолдайды, ешқандай жау саған бата алмайды. Ал дұшпаның көп болса, сенің басың даудан, жанжалдан арылмайды, өмірің тынышсыз болады. Бұл – достықтың құндылығын арттыратын сөз.
«Дұшпаннан қашпа, дұшпаннан баспа» деген не?
Бұл – батылдық пен ар-намыс туралы. Жаудан қорқып қашуға болмайды, бұл – қорқақтық. Бірақ «дұшпаннан баспа» (яғни, одан асып түспе, шектен шықпа немесе оның деңгейіне түспе) деген де мағына болуы мүмкін. Немесе дұшпанның алдында еңсеңді түсірме, басылма дегенді білдіреді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
