Қазақ халқы үшін достық – киелі ұғым, өмірдің мәні мен сәні. «Дос» сөзінің салмағы «жолдас» сөзінен әлдеқайда ауыр әрі биік. Жолдас сапарда, қызметте бірге болуы мүмкін, ал дос – жаныңды түсінетін, қуанышың мен қайғыңды бөлісетін, ең қиын сәтте қасыңнан табылатын адам. Бабаларымыз достықты сынауға, таңдауға ерекше мән берген. Нағыз дос ащы шындықты бетке айтады, ал дұшпан күлдіріп, алдайды. Осы беттегі Дос туралы мақал-мәтелдер жинағы адал достықтың қадірін, жалған достықтың зиянын және адам қарым-қатынасының нәзік иірімдерін ашады. Бұл нақылдар бізді достыққа адал болуға, жақсы адамдармен серік болуға және дұшпаннан сақтануға шақырады.
Дос туралы таңдаулы мақалдар
- Жолдас қадірін жорықта білесің, дос қадірін соғыста білесің.
- Наданмен дос болғанша, кітаппен дос бол.
- Ашу – дұшпан, ақыл – дос, ақылыңа ақыл қос.
- Екі жақсы қосылса, өлгенінше дос болады; екі жаман қосылса, өлгенінше өш болады.
- Жаман дос жауынмен бірге шабады.
- Есепті дос айрылмас.
- Дос басына қарайды, дұшпан аяғына қарайды. Дұшпан күлдіріп айтады, дос жылатып айтады.
- Ас барында дос жоқ, ат барында
той жоқ. - Айрылар дос аяулыңды сұрайды.
- Жаңа дос келгенде, ескі достың көзінен жас шығады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады» мақалының мәні неде?
Бұл мақал шынайы жанашырлықты жалған жағымпаздықтан ажыратуға көмектеседі. Нағыз дос сенің қателігіңді көріп, түзетсін деп ащы болса да шындықты айтады (жылатады). Ал дұшпан немесе жалған дос сені құрдымға кетсін деп, өтірік мақтап, кемшілігіңді жасырып (күлдіріп) тұрады. Дос туралы бұл нақыл сынды дұрыс қабылдауға үйретеді.
Дос пен жолдастың айырмашылығы қалай сипатталады?
«Жолдас қадірін жорықта білесің, дос қадірін соғыста білесің» деген сөз екеуінің де сыналар сәтін көрсетеді. Жолдас – күнделікті тіршіліктегі серік, ал дос – өмір мен өлім арасындағы сын сағатта (соғыста) сыналатын ең жақын адам. Достық – жолдастықтан да жоғары деңгейдегі рухани байланыс.
«Есепті дос айрылмас» дегенді қалай түсіну керек?
Бұл жердегі «есеп» пайдакүнемдік емес, өзара құрмет пен шекараны сақтауды білдіреді. Достар бір-бірінің алдындағы міндетін, қарызын, уәдесін ұмытпай, «есебін» түзу ұстаса, олардың арасында реніш болмайды. Арақатынастың анық болуы достықты ұзақ сақтайды.
Жаңа дос пен ескі достың айырмашылығы туралы не айтылған?
«Жаңа дос келгенде, ескі достың көзінен жас шығады» деген мақал ескі достықты қадірлеуге шақырады. Жаңа табылған достарға еліктеп, сыналған ескі достарды ұмыту – опасыздық. Ескі дос – уақыт сынынан өткен, сенімді серік, сондықтан оны ренжітпеу керек.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
