Дихан – жер емген еңбекқор адам, егінші. Қазақ халқы негізінен мал шаруашылығымен айналысқанымен, оңтүстік аймақтарда егіншілік мәдениеті терең дамыған. Диханның еңбегі ауыр әрі қасиетті: ол көктемде дән сеуіп, жаз бойы күтіп, күзде жемісін жинайды. «Жер – ана» деген ұғым дихандарға жақсы таныс, өйткені жерге қалай қарасаң, ол саған солай жауап береді. Егіншілік – сабырлық пен төзімділікті талап ететін кәсіп. Төмендегі Дихан туралы мақалдар жермен жұмыс істеудің қыр-сырын, еңбектің нәтижесін және диханның қоғамдағы орнын көрсетеді.
Дихан туралы таңдаулы мақалдар
- Дихан болсаң, жеріңнің басында бол; сыпайы болсаң, бегіңнің қасында бол.
- Егін ексең емерсің.
- Егін ексең – бітік, екпесең – жұтық.
- Егіншіге жауын керек, жауыншыға дауыл керек.
- Егін екпеген елге аштық.
- Егін ексең, жеріңді таны.
- Егіннің басы – береке.
- Егін еккеннің еңбегі көп.
- Егіннің жайын еккен біледі.
- Егін еккен ел – ырысты.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Егін ексең емерсің» деген қысқа мақалдың мәні не?
Бұл мақал еңбек пен оның қайтарымы туралы айтылған. Егін егу – болашаққа салынған инвестиция. Егер тынбай еңбек етіп, жер жыртсаң, дән сепсең, түбінде оның жемісін жейсің (емерсің), яғни тоқшылықта өмір сүресің. Еңбексіз ешнәрсе келмейтінін еске салады.
«Дихан болсаң, жеріңнің басында бол» деп неге кеңес береді?
Егіншілік тұрақты бақылауды қажет етеді. Суару, арамшөптен тазарту, қорғау жұмыстары иесінің қатысуынсыз жүрмейді. Егер дихан жерін тастап кетсе, егін қурап қалуы немесе мал таптап кетуі мүмкін. Бұл мақал кез келген істің басы-қасында болу керектігін меңзейді. Дихан туралы айтқанда, жауапкершілік бірінші орында.
Егінші мен жауыншының мүддесі неге әртүрлі?
«Егіншіге жауын керек, жауыншыға дауыл керек» деген мақал табиғат құбылыстарының адамдарға әртүрлі әсер ететінін көрсетеді. Дихан үшін жаңбыр – береке, егіннің шығуына себеп. Ал «жауыншы» (жауға шабатын адам немесе басқа кәсіп иесі) үшін дауыл немесе басқа жағдай қолайлы болуы мүмкін. Бұл – өмірдегі мүдделердің қайшылығы.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
