Халқымыз ежелден денсаулықты басты байлыққа балап, оны барлық дүниелік игіліктерден жоғары қойған. Адамның тәні ауырса, жаны да күйзелетінін, көңіл-күйінің болмайтынын ата-бабаларымыз бір ауыз сөзбен дөп басып айтқан. Бұл дүниедегі жиған-терген мал-мүлік, атақ пен дәреже денсаулық болмаса, көк тиынға татымайды. Салауатты өмір салтын ұстану, тазалықты сақтау және жан тыныштығын күту – ұзақ өмір сүрудің кепілі. Ғасырлар бойы сұрыпталған бұл нақыл сөздер медицина дамымаған заманның өзінде халықтың емшілік пен гигиена туралы түсінігінің жоғары болғанын көрсетеді. Денсаулық туралы айтылған әрбір мақалдың астарында үлкен ғибрат пен өмірлік тәжірибе жатыр. Әсіресе, он екі мүшенің саулығы мен жанның тазалығы арасындағы байланыс ерекше назар аудартады. Адам баласы аурудың алдын алып, күтініп жүрсе ғана өмірі мәнді де сәнді болады. Төмендегі мақалдар топтамасы сізді осы құндылықты бағалауға шақырады.
Денсаулық туралы таңдаулы мақалдар
- Тәні саудың – жаны сау.
- Он екі мүшең сау болса, «жарлымын» деме; жаныңда жараң болмаса, «зарлымын» деме.
- Он екі мүшең сау болса – сәулет
емей немене, он саусағың сау болса – дәулет емей немене. - Әуелгі байлық – денсаулық, екінші байлық – он саулық, үшінші
байлық – ақ жаулық. - Айналдырған ауру алмай қоймас; ауру кірді – әлек
кірді. - Денсаулық – ғанибет, сырқаулығы болмаса.
- Бағайын десе малы жоқ, ыпранайын десе ауруы жоқ.
- Кісі болар баланың кісесінен
белгілі, ат болатын құлынның мүшесінен белгілі. - Тәнім – жаным садағасы, жаным – арым садағасы.
- Тәні сұлу – сұлу емес, жаны сұлу – сұлу.
Жиі қойылатын сұрақтар
Неліктен қазақ халқы денсаулықты бірінші байлық деп санаған?
Көшпенді қазақ тұрмысында адамның жеке басының қабілеті мен қуаты тіршілік етудің негізгі көзі болған. Мал-жанды багу, жаугершілік заманда елін қорғау үшін зор денсаулық пен қайрат қажет еді. Егер денсаулық болмаса, жинаған дәулеттің де, басқа игіліктердің де қуанышы сезілмейді. Сондықтан халық даналығында кез келген материалдық құндылықтан бұрын адамның физикалық және рухани саулығы бірінші орынға қойылған. Денсаулық туралы терең мағыналы сөздердің жиі кездесуі де осының айқын дәлелі.
«Тәні саудың – жаны сау» деген мақалдың психологиялық астары қандай?
Бұл мақал адам ағзасы мен психикасының тығыз байланысын көрсетеді. Қазіргі ғылымда психосоматика деп аталатын ұғымды бабаларымыз ертеден-ақ аңғарған. Егер адамның денесі ауырмай, сергек жүрсе, оның көңіл-күйі де көтеріңкі, ойы да тынық болады. Керісінше, жан дүниесі күйзелген адамның иммунитеті әлсіреп, түрлі ауруларға шалдыққыш келеді. Осы орайда Денсаулық туралы айтылған өсиеттер тән саулығы мен жан саулығын бөліп қарауға болмайтынын ескертеді.
Мақалдардағы «үшінші байлық – ақ жаулық» деген тіркес нені білдіреді?
Бұл жердегі «ақ жаулық» сөзі ана, жар, әйел адам бейнесін және отбасының ынтымағын меңзейді. Денсаулық пен шаруаның күйі (он саулық) түгел болғанымен, отбасында береке, сыйластық болмаса, бақыт толық болмайды деп есептелген. «Ақ жаулық» символы арқылы халқымыз шаңырақтың ұйытқысы болып отырған аналарымыз бен жарларымыздың амандығын үлкен байлыққа балаған. Демек, толыққанды бақытты өмір сүру үшін денсаулықпен қатар, отбасылық үйлесім де ауадай қажет.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
