Дауыл – табиғаттың тылсым күші, жойқын қуаты. Қазақ халқы дауылды ауа райының құбылысы ретінде ғана емес, адам өміріндегі сынақтар мен өзгерістердің нышаны деп те қабылдаған. Мақал-мәтелдерде дауыл мен жел, жаңбыр мен сел өзара байланыстырылып, себеп-салдар заңдылығын түсіндіреді. «Жел тұрмаса шөптің басы қимылдамайды» дегендей, дауыл да тектен-тек соқпайды. Бұл жинақта табиғат құбылыстары арқылы қоғамдық қатынастар, сақтық шаралары және өмірлік тәжірибе суреттеледі. Дауыл туралы ізденген жан, қиындыққа қарсы тұру мен сабырлықтың маңызын ұғынады. Дауылды күні сапарға шықпау – ата-бабамыздың өмірлік қауіпсіздік ережесі.
Дауыл туралы таңдаулы мақалдар
- Ұстамен жақын болсаң, мүйіз кесерін аларсың; қайықшымен жақын болсаң, дауыл күні кемесін суға саларсың.
- Қопалы жерге қонбаңыз, өрт шықса үй кетер; жар басына қонбаңыз, дауыл болса күй кетер.
- Дауылды күні құс салма, Жауынды күні жылқы алма.
- Дауылдың алды — жел, Жаңбырдың арты — сел.
- Жел дауыл шақырады, Бұлт жауын шақырады.
- Сырнаймен дауыл жасамақ.
- Дауыл болмай жауын болмас, Даулы болған қауым болмас.
- Қопалы жерге қонбаңыз, Өрт шықса үй кетер, Жар басына қонбаңыз, Дауыл болса күй кетер.
- Пәленің алды — қар, арты — дауыл.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Дауылды күні құс салма» деген кеңес неліктен айтылған?
Бұл саятшылық өнерінің алтын ережесі. Қатты дауыл мен желде құс ұша алмайды, бағытынан адасады немесе жарақат алады. Аңшылық сәтсіз аяқталады. Бұл мақал кез келген істі бастарда қолайлы сәтті таңдау керектігін ескертеді.
«Дауыл болмай жауын болмас» деген сөздің мәні не?
Бұл себеп пен салдардың байланысын көрсетеді. Жаңбыр жауар алдында көбінесе жел күшейіп, дауыл тұрады. Ауыспалы мағынада, үлкен өзгерістер немесе жаңалықтар қиындықтар мен дүрбелеңдерден кейін келетінін білдіреді. Дауыл туралы бұл ой өмір заңдылығын танытады.
Қайықшымен жақын болудың дауылға қандай қатысы бар?
«Қайықшымен жақын болсаң, дауыл күні кемесін суға саларсың» деген сөз достықтың кейде зиянды, ақылға сыйымсыз әрекеттерге итермелеуі мүмкін екенін меңзейді. Нағыз дос қауіпті сәтте сені тыяды, ал жақынсыған адам көңіліңді қимай, басыңды қатерге (дауылға) тігуге көмектесуі мүмкін. Бұл – сақтыққа шақыратын мақал.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
