Қазақ ұғымында «дәулет» сөзі тек материалдық байлықты ғана емес, сонымен бірге бақ-берекені, ырысты, денсаулықты және мемлекеттілікті білдіретін кең ауқымды түсінік. Дәулет – қонса жақсылық, ұшса – өкініш әкелетін, тұрақсыз құс тәрізді. Ата-бабаларымыз «Бас аман болса, мал табылар» деп, ең алдымен денсаулықты – бірінші дәулет деп санаған. Дәулетті болу – тек ақша жинау емес, ол елге қорған болу, абырой жинау және ұрпақ тәрбиелеу мүмкіндігі. Бұл бөлімдегі Дәулет туралы мақал-мәтелдер дәулеттің қыры мен сырын, оның келуі мен кету жолдарын және адам өміріндегі орнын саралайды. Ашушаңдық пен сабырсыздық дәулетті қашыратынын, ал еңбек пен ынтымақ оны шақыратынын ескертеді.
Дәулет туралы таңдаулы мақалдар
- Он екі мүшең сау болса – сәулет емей немене, он саусағың сау болса – дәулет емей немене.
- Ашушаңның анты болмайды, сабырсызға дәулет қонбайды.
- Дәулетіне қарай сәулеті.
- Дәулетті ел — сәулетті.
- Орман ел дәулеті, жер сәулеті.
- Еңбексіз құраған дәулет,
- Емсіз жабысқан дертпен тең.
- Келген — дәулет, кеткен — бейнет.
- Дәулет келерінде тойға келген қыздай,
- Кетерінде қолға ұстаған мұздай.
Жиі қойылатын сұрақтар
Дәулет пен денсаулықтың байланысы қандай?
Мақалда «Он саусағың сау болса – дәулет емей немене» деп айтылған. Бұл дегеніміз – адамның ең үлкен байлығы оның денсаулығы мен еңбек етуге қабілеттілігі. Қол-аяғың сау болса, кез келген дәулетті еңбекпен тапуға болады. Дәулет туралы мақалдардың ішіндегі ең жігерлендіретін сөз осы.
Дәулеттің келуі мен кетуі неге қызға және мұзға теңелген?
«Дәулет келерінде тойға келген қыздай» дегені – оның тартымды, қуанышты және сәнді болатынын білдіреді. Ал «кетерінде қолға ұстаған мұздай» дегені – оның тез еріп, жоқ болатынын және адамның қолын тоңдырып (мұздатып), өкініш қалдыратынын суреттейді. Бұл байлықтың баянсыздығын көрсетеді.
Сабырсызға неге дәулет қонбайды?
Дәулет пен байлық жинау үшін ұзақ мерзімді еңбек, төзімділік және салқынқандылық қажет. Ашушаң, шыдамсыз адамдар тез шешім қабылдап, қателікке ұрынады немесе тапқанын шашып алады. Дәулет сабырлы, байсалды адамдарға ғана тұрақтайды.
«Еңбексіз құраған дәулет – дертпен тең» дегенді қалай түсіну керек?
Егер байлық оңай жолмен, еңбексіз келсе (ұрлық, мұра, кездейсоқтық), адам оның қадірін білмейді. Ондай дәулет адамды бұзады, жалқау етеді және соңында үлкен қиындықтарға (дертке) душар етеді. Адал еңбекпен келген дәулет қана берекелі болады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
