Дәм – тағамның сапасы ғана емес, сонымен бірге тағдырдың, несібенің белгісі. «Дәм-тұзы жарасу» деген сөз адамдардың бір-бірімен тіл табысуын, сыйласуын білдіреді. Ал «дәм-тұзы таусылу» – ажалдың, өмірдің соңын меңзейді. Қазақ халқы дәмді, асты ерекше қадірлеген. «Дәмді асқа таласпа» деген тыйым дастархан басындағы әдептілікті сақтауға үндейді. Төмендегі Дәмділік туралы мақалдар ас қадірін, қонақжайлылықты және тағдыр ұғымын қамтиды.
Дәмділік туралы таңдаулы мақалдар
- Тамақтың дәмі – тұз.
- Дәмді ас – жанға қуат.
- Дәм-тұзым таусылса, кетермін.
- Ас дәмімен, адам сәнімен.
- Тілдің дәмін келтірген – тұз.
- Дәмді асқа дәнікпе.
- Дәмді асқа таласпа.
- Дәмдінің қадірін аш білер.
- Дәмді сөзге ел тоқтар.
- Дәмді асқа қасық көп.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Дәмдінің қадірін аш білер» деген мақал нені меңзейді?
Бұл мақал тоқшылық пен жоқшылықты салыстырады. Қарыны тоқ адам тамақ таңдайды, дәмдінің қадірін сезбеуі мүмкін. Ал ашыққан адам үшін кез келген ас дәмді көрінеді. Бұл – бардың қадірін білуге, ысырап жасамауға шақыратын даналық. Сондай-ақ, қиындық көрген адам жақсылықты көбірек бағалайды деген ауыспалы мағынасы бар.
«Дәмді асқа қасық көп» деген не?
Бұл – бәсекелестік пен ортақтастық туралы. Егер бір жерде жақсылық, пайда немесе дәмді ас болса, оған үміткерлер, ортақтасқысы келетіндер (қасықтар) көбейеді. Бұл мақал табыстың айналасында адамның көп болатынын көрсетеді.
«Ас дәмімен, адам сәнімен» деген салыстырудың мәні неде?
Астың құндылығы оның дәмінде болса, адамның құндылығы оның сәнінде (әдебінде, киімінде, мінезінде). Дәмсіз ас ішуге жарамаса, сәнсіз (көргенсіз) адам қоғамға сиыспайды. Бұл мақал ішкі мазмұн мен сыртқы форманың үйлесімділігін талап етеді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
