Бөрік – ер азаматтың намысы, айбыны және әлеуметтік статусының көрсеткіші. «Бас киім» деп қастерленетін бөрікті лақтыруға, аяққа басуға болмайды. Оның түбірінде «бөрі» (қасқыр) сөзі жатыр, бұл ежелгі түркілердің тотемдік нанымымен байланысты. Бөрік кию – ер жетудің, жауапкершілік алудың белгісі. «Бас жарылса бөрік ішінде» деген мақал қазақтың отбасылық және рулық ынтымағын, сыр шашпау дәстүрін айқын көрсетеді. Бөрік туралы мақалдарда ерлік, намыс, сақтық және сыртқы бейне мен ішкі мазмұнның сәйкестігі туралы терең ойлар айтылады. Бөрік – тек суықтан қорғайтын зат емес, ол – рухтың қалқаны. Төмендегі нақылдар осы бас киімнің киесін ұғындырады.
Бөрік туралы таңдаулы мақалдар
- Бөріктінің намысы бір.
- Бас жарылса бөрік ішінде, қол сынса жең ішінде.
- Бөрікті тастап, бөріден құтылуға болмайды.
- Жаулық кигеннің бәрі қатын емес, бөрік кигеннің бәрі батыр емес.
- Жау жоқ деме — жар астында, бөрі жоқ деме — бөрік астында.
- Бөрік – адамға көрік.
- Екеу болса — жас аға, біреу болса — бөрік аға.
- Басы аман болса, бөрік
табылады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Бас жарылса бөрік ішінде, қол сынса жең ішінде» мақалының әлеуметтік мәні қандай?
Бұл мақал отбасының немесе ағайынның ішкі мәселелерін, дау-дамайын сыртқа шашпау керектігін ескертеді. Егер ренжісіп қалсаңдар, оны сырт көздің алдында жария етпей, өз араларыңда шешіңдер деген сөз. Бұл – ел бірлігін және әулет абыройын сақтаудың алтын ережесі. Бөрік туралы мақалдардың ішіндегі ең кең тарағаны осы.
«Бөрік кигеннің бәрі батыр емес» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл сөз сыртқы түр мен ішкі болмыстың сәйкес келе бермейтінін білдіреді. Ер адамның киімін (бөрігін) кигенмен, кез келген адам нағыз ерге тән батылдық пен парасаттылық көрсете алмайды. Батырлық киімде емес, жүректе. Адамды киіміне қарап емес, ісіне қарап бағалау керектігін ескертеді.
«Бөрікті тастап, бөріден құтылуға болмайды» мақалы нені меңзейді?
Бұл – жауапкершіліктен немесе қауіптен оңай құтылу мүмкін емес екенін білдіретін сөз. Қулық жасап, бөрігіңді тастап кеткенмен, артыңнан қуған қасқыр (бөрі) немесе қиындық қалып қоймайды. Мәселені алдаусырату жолымен емес, онымен бетпе-бет келіп шешу керектігін уағыздайды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
