Бие – қазақтың ұлттық дәстүрі мен дастарханында ерекше орны бар жылқының аналығы. «Бие – қымыз, сиыр – айран» деп, халқымыз биенің сүтінен жасалатын шипалы сусынды жоғары бағалаған. Сауын биенің көп болуы – байлық пен берекенің белгісі. Сонымен қатар, бие төлге (құлынға) деген ерекше мейірімімен танымал, «бие құлынын қызғанады» деген сөз аналық инстинктің күштілігін көрсетеді. Бұл мақалдарда биенің сүттілігі, мінез-құлқы және шаруашылықтағы маңызы туралы айтылады. Ежелден келе жатқан Бие туралы нақыл сөздер бүгінгі күні де қымыз шаруашылығымен айналысатын жандар үшін өзектілігін жоғалтпаған. Жақсы биеден жақсы құлын туатыны, ал жақсы қымыз денсаулыққа мың да бір ем екені белгілі.
Бие туралы таңдаулы мақалдар
- Көнектен шошыған бие оңбас, көптен бөлінген үй оңбас.
- Жалғыз ағаш пана болмас, жалғыз бие саба болмас.
- Сауын саусаң бие сау – боз қырау түспей суалмас; түйткіл тартсаң түйе сау – ауру-бәле, жын алмас.
- Тамырыңнан түйе сұрасаң, қорыққанынан бие берер.
- Сүті жетпеген биеге туған құлын жаман.
- Бие сүтімен тазарар, қыз күшімен тазарар.
- Бие байлағанның белі ауырар.
- Бие көрсең, желісін сұра.
- Бие құлын шашып туады.
- Бие құлынды болар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жалғыз бие саба болмас» деген мақалдың мәні қандай?
Бұл мақал жалғыздың күші, мүмкіндігі шектеулі екенін білдіреді. Саба – қымыз құятын үлкен ыдыс, оны толтыру үшін бір ғана биенің сүті жеткіліксіз. Сол сияқты, үлкен істі тындыру үшін көпшіліктің күші немесе мол қор қажет. Бұл бірлікке және молшылыққа ұмтылуды насихаттайды.
«Көнектен шошыған бие оңбас» мақалы нені меңзейді?
Көнек – сүт сауатын ыдыс. Егер сауын мал өз ыдысынан үркіп, мазасызданса, оны сауу қиынға соғады және сүті азаяды. Ауыспалы мағынада, өз кәсібінен, өз ортасынан немесе несібесінен қашқан, жұмысын менсінбеген адамның ісі алға баспайды, оңбайды дегенді білдіреді.
«Бие байлағанның белі ауырар» деген сөз еңбектің қай түрін көрсетеді?
Бие сауу – оңай шаруа емес. Оны байлау, құлынын тарту, сауу – бәрі де физикалық күш пен төзімділікті қажет етеді. Бұл мақал қымыздың дәмі тіл үйіргенімен, оның артында үлкен еңбек пен машақат (бел ауру) тұрғанын еске салады. Еңбексіз өнім жоқ.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
