Су жағасында өмір сүретін қауым үшін балықшылық – ата кәсіп. Өзен-көлдері мол қазақ жерінде балық аулаудың өзіндік дәстүрі мен тілі қалыптасқан. Балықшының өмірі үнемі суда, дымқыл ауада және үміт пен күдіктің арасында өтеді. «Балықшы түсінде ау көреді» деген сөз олардың кәсібіне қаншалықты берілгенін, тіпті түсінде де несібесін ойлайтынын көрсетеді. Ау мен қармақ – олардың басты қаруы, ал сабыр – серігі. Бұл мақалада балықшылардың қиын да қызықты өмірі, олардың арман-тілектері және қоғамдағы рөлі туралы мақалдар жинақталған. Балықшы туралы айтылған бұл сөздерден сіз тәуекелшілдік пен еңбекқорлықтың үлгісін көресіз. Балықшылық – тек тамақ табу емес, табиғаттың құбылмалы мінезімен тіл табысу өнері.
Балықшы туралы таңдаулы мақалдар
- Бақа көлінде патша, балық суында патша, жігіт елінде патша.
- Батыр түсінде жау көреді, балықшы түсінде ау көреді.
- Диқаншы жерін мақтайды, балықшы көлін мақтайды, кәсіпқор кенін мақтайды.
- Егінші жылда арманда, балықшы күнде арманда.
- Дихан жауында тынады, балықшы дауылда тынады.
- Балық бәсін алады, егін есесін алады.
- Балық басынан сасиды, жаман аяғынан сасиды.
- Өрлеген балық ауға жолығады, өр кеуде жігіт дауға жолығады.
- Балық басынан шіриді.
- Балықтың байлығы етек-жеңің кепкенше.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Егінші жылда арманда, балықшы күнде арманда» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал екі түрлі кәсіптің нәтиже күту уақытын салыстырады. Егінші көктемде егіп, күзде бір-ақ рет үлкен өнім алуды армандайды, оның үміті ұзақ мерзімге созылады. Ал балықшы күн сайын суға ау салады және күн сайын олжалы болуды тілейді. Оның арманы мен үміті әр таң сайын жаңғырып отырады. Балықшының кәсібі күнделікті нәсіпке тәуелді. Бұл сөз адамның еңбек ету циклі мен психологиялық жағдайын дәл сипаттайды. Балықшы туралы ойлардың көбі осы күнделікті үміт төңірегінде өрбиді.
«Балық басынан шіриді» мақалының ауыспалы мағынасы қандай?
Бұл өте танымал және қоғамдық-саяси мәні зор мақал. Тура мағынасында балық бұзылғанда басынан бастап иістенеді. Ал ауыспалы мағынасында, кез келген ұжым, қоғам немесе мемлекет бұзылса, оның себебін басшылықтан, басқарушылардан іздеу керек дегенді білдіреді. Егер басшы (бас) дұрыс болмаса, қалған жүйе (денесі) де іриді. Халық бұл сөз арқылы басшылықтың жауапкершілігі мен тазалығы маңызды екенін ескерткен.
Балықшы мен батырдың түсі неге ұқсастырылған?
«Батыр түсінде жау көреді, балықшы түсінде ау көреді» деген мақал «кәсіби деформация» немесе адамның немен көп шұғылданса, ойының сонда болатынын білдіреді. Батырдың ойы – ел қорғау, жаумен алысу болса, балықшының бар ойы – балық аулау, ауын құру. Адамның күндізгі тіршілігі мен мақсаты оның түсіне, ішкі әлеміне дейін әсер етеді. Бұл екі кәсіп те қырағылықты және тұрақты назарды талап ететіндіктен қатар қойылған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
