Бала – өмірдің жалғасы, отбасының шаттығы және болашақтың кепілі. Халқымыз «балалы үй – базар» деп, сәбидің күлкісі мен қылығын бақыттың шыңына балаған. Ұрпақ тәрбиесі қазақ даласында қашанда стратегиялық маңызы бар мәселе саналған. Бүгінгі топтамамыз Бала туралы терең философиялық мақал-мәтелдерге арналады. Ата-бабаларымыз баланың мінез-құлқына, талабына және болашағына зер салып, оны түрлі теңеулермен сипаттаған. «Ата көрген оқ жонар» демекші, баланың қандай болып өсуі оның көрген тәрбиесі мен ортасына тікелей байланысты. Бұл мақалдарда балалық шақтың ерекшеліктері, білім алудың маңызы және ата-ана алдындағы парыз туралы айтылады. Әрбір ата-ана өз перзентінің «адамның баласы» болып, елге қызмет еткенін қалайды. Төмендегі даналық сөздер осы мақсатқа жету жолындағы бағдаршам іспетті.
Бала туралы таңдаулы мақалдар
- Ер еруде бала мінезді, ер сайыста шала мінезді.
- Баланың сегізінде тісі түседі, сексенінде ердің ерге ісі түседі.
- Атаңның баласы болма, адамның баласы бол.
- Қошқар болар қозының маңдай жағы дөң келер, адам болар баланың етек-жеңі кең келер.
- Адам болатын бала алысқа қарайды.
- Кісі болар баланың кісесінен белгілі, ат болатын құлынның мүшесінен белгілі.
- Кісі болар баланың кісіменен ісі бар, кісі болмас баланың кісіменен несі бар.
- Өнерлі бала сүйкімді.
- Оқымаған бір бала, оқыса екі бала.
- Тауда туған құлынның екі көзі таста болар, ашаршылықта туған баланың екі көзі аста болар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Атаңның баласы болма, адамның баласы бол» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал азаматтық позиция мен кісілікті ту етіп ұстауға шақырады. Тек өз әулетіңнің немесе атаңның ғана атын шығаратын тар шеңберде қалмай, бүкіл адамзатқа, елге пайда тигізетін тұлға бол деген үлкен аманат жатыр. Адамның баласы болу – биік мұрат.
Бала туралы мақалдарда білімнің рөлі қандай?
Білім мен өнер – баланың болашағын айқындайтын басты құралдар. «Оқымаған бір бала, оқыса екі бала» деген сөз білімді адамның мүмкіндігі мен қарым-қабылеті оқымаған адамнан әлдеқайда жоғары екенін көрсетеді. Бала туралы нақылдарда өнерлі, білімді баланың сүйкімді әрі қадірлі болатыны жиі айтылады.
«Адам болатын бала алысқа қарайды» сөзінің астары қандай?
Бұл – көрегендік пен мақсатшылдық туралы сөз. Болашағы жарқын, талапты бала ұсақ-түйекпен шектелмейді, оның арманы асқақ, мақсаты айқын болады. Ол бүгінгі күнімен емес, ертеңгі болашағымен өмір сүреді және сол биіктерге ұмтылады.
Бала туралы айтылған болжамдар мен сынаулар рас па?
Қазақ халқы баланың кішкентай кезіндегі қылығына, дене бітіміне қарап, оның қандай адам болатынын болжаған. «Қошқар болар қозының маңдай жағы дөң келер» немесе «кісесінен белгілі» деген сөздер халықтың көп жылғы бақылауынан туған тәжірибе. Бала туралы мұндай тұжырымдар көбіне дәл келіп жатады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
