«Әзіл – әулие, қалжың – құдай» демекші, қазақ халқы сөздің қадірін білген және орынды айтылған әзілді жоғары бағалаған. Әзіл – тек күлкі ғана емес, ол адамның тапқырлығын, шешендігін және көңіл-күйін білдіретін құрал. Дұрыс айтылған әзіл-қалжың арадағы ренішті жойып, достықты нығайтады. Алайда, халық даналығы «әзілдің де шегі бар» деп, орынсыз қалжыңның, біреуді мұқату үшін айтылған сөздің зиянын да ескерткен. Әзілдесу – өнер, оны түсіну де, айта білу де үлкен парасаттылықты қажет етеді. Төмендегі Әзіл туралы мақалдар күлкінің күшін, әдебін және адам қарым-қатынасындағы орнын айқындайды.
Әзіл туралы таңдаулы мақалдар
- Әзіл – шынның белгісі.
- Әзіл айтып, жау алғысыз.
- Әзілдің де шегі бар.
- Қалжыңдасқан қатынның қасы қышымас.
- Қалжыңдасқанмен қатыннан ас.
- Әзіл түбі – ащы.
- Әзіл түбі — зіл.
- Әзіл айтсаң да, әділ айт.
- Әзілің жарасса, атаңмен ойна.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Әзіл – шынның белгісі» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал әрбір әзілдің астарында шындық жатқанын меңзейді. Адам кейде тура айта алмайтын ойын, сынын немесе сезімін әзілге сүйеп жеткізеді. «Ойнап айтсаң да, ойыңдағыны айт» деген сөз де осыны растайды. Сондықтан әзілді тыңдағанда, оның астарына үңілу керек.
«Әзілің жарасса, атаңмен ойна» деген сөз үлкенді сыйламау ма?
Жоқ, бұл керісінше, жарасымды қарым-қатынастың үлгісі. Егер әзілің орынды, сыпайы және тапқыр болса, оны тіпті жасы үлкен адам (атаң) да дұрыс қабылдайды, күледі. Бұл жердегі басты шарт – «жарасу», яғни шектен шықпау, сыйластықты сақтау. Әзіл туралы айтқанда, бұл мақал ең демократиялы көзқарасты білдіреді.
«Әзіл түбі — зіл» деп неге сақтандырады?
Бұл – орынсыз, дөрекі немесе шектен шыққан қалжыңның соңы ренішке, дау-дамайға (зілге) ұласатынын ескертетін сөз. Егер адам қалжыңды көтере алмаса немесе айтушы тым қатты кетсе, достық бұзылады. Сондықтан әзілдескенде абай болу керек.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
