Ажал – өмірдің сөзсіз аяқталуы, табиғаттың өзгермес заңы. Қазақ халқы өлімге философиялық тұрғыдан қарап, оны «ажал» немесе «қаза» деп атаған. «Ажал айтып келмейді» деген сөз өлімнің кездейсоқтығын білдірсе, «Ажал жетпей өлмек жоқ» деген мақал адамды батылдыққа, пешенеге жазылғанға сенуге шақырады. Қорқақтық ажалдан құтқармайды, сондықтан ер адам қауіптен қашпай, оған қарсы тұруы керек. Төмендегі Ажал туралы мақалдар өмір мен өлімнің мәнін, батырлық пен қорқақтықтың арасалмағын таразылайды.
Ажал туралы таңдаулы мақалдар
- Тәуекел ет те тас жұт, ажал жетпей өлмек жоқ.
- Қорлық өмірден ерлік өлім артық.
- Өлімнен қорықсаң өлерсің.
- Ер жігітке өлім бар да, қорлық жоқ.
- Өжет адам өлімді жеңеді.
- Атқыштан ажал қашады.
- Өлім бар жерде қаза бар.
- Ажалды өле ме, аурулы өле ме?
- Өлушінің ажалы жетпесе, өлтірушінің қолы жетпейді.
- Отқа жақын күйеді. Қорқақ деген дұрыс, ажал жетпей өлмейді — батыр деген дұрыс.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Атқыштан ажал қашады» деген мақал нені меңзейді?
Бұл мақал белсенділік пен қайраттылықты дәріптейді. Қауіпке қарсы тұрған, күрескен (атқыш) адам көбінесе аман қалады немесе жеңіске жетеді. Ал қорқып, бұғып қалған адам тез жеңіледі. Яғни, батылдық – өмірді ұзартудың бір жолы. Ажал туралы айтқанда, бұл мақал адамға рух береді.
«Қорлық өмірден ерлік өлім артық» деген сөздің мәні не?
Бұл – ар-намысты өмірден биік қою қағидасы. Бас иіп, құл болып, қорлықта өмір сүргенше, басыңды тік ұстап, ерлікпен өлген артық. Бұл мақал еркіндік пен адамдық қадір-қасиеттің баға жетпес құндылық екенін көрсетеді.
«Ажалды өле ме, аурулы өле ме?
» деген сауалдың жауабы қандай?
Халық сенімі бойынша, адам ауырғанынан емес, ажалы (дәм-тұзы) таусылғанда өледі. Ауру – тек себеп қана. Егер ажалы жетпесе, адам ең ауыр дерттен де айығып кетеді. Бұл – тағдырға, жазмышқа деген сенімнің көрінісі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
