Қазақ халқының дүниетанымында атаның орны қашанда биік әрі қастерлі болған. Ата – шежіренің бастауы, әулеттің алтын діңгегі және даналықтың қайнар көзі. Ұрпақ сабақтастығын сақтауда аталардың айтқан өсиеттері мен көрсеткен үлгі-өнегесі баға жетпес құндылық саналады. Бұл жинақта біз Ата туралы айтылған ең мағыналы, тәрбиелік мәні зор нақыл сөздерді топтастырдық. «Жеті атасын білген ұл жеті жұрттың қамын жер» деген сөз тегиннен тегін айтылмаса керек. Үлкенді сыйлау, ата салтын құрметтеу – қазақы болмыстың ажырамас бөлігі. Атаның батасы – ұрпақтың бойтұмары, ал айтқан сөзі – өмірлік бағдаршам. Сіздерге ұсынылып отырған мақалдар ата мен бала арасындағы рухани байланысты тереңірек түсінуге көмектеседі. Әрбір сөздің астарында ғасырлар бойы сұрыпталған халық тәжірибесі жатыр. Мұны білу – кейінгі толқын үшін парыз.
Ата туралы таңдаулы мақалдар
- Туған жерге туың тік.
- Атадан жақсы ұл туса – есіктегі басын төрге сүйрер, атадан жаман ұл туса – төрдегі басын жерге сүйрер.
- Атадан ұл туса игі, ата жолын қуса игі.
- Ата көрген оқ жонар.
- Атаңның малына мақтанба, адамның малына мақтан.
- Атаңның құны болса да, елден кетпе.
- Атаңнан мал қалғанша, тал қалсын.
- Атадан қалған асыл сөз.
- Атадан қалған баталы сөз.
- Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ата көрген оқ жонар» мақалының негізгі мағынасы қандай?
Бұл мақал тәрбие мен үлгі алудың маңыздылығын меңзейді. Ертеде оқ жону үлкен шеберлікті талап ететін іс болған, оны жастар үлкендерге қарап үйренген. Ауыспалы мағынасында, атасының жанында жүріп, оның әңгімесін тыңдаған, іс-әрекетін көрген бала епті, ақылды, өнегелі болып өседі дегенді білдіреді. Ата мектебінен өткен ұрпақ өмірге бейім келеді.
Ата туралы ізденгенде қандай құндылықтарға назар аудару керек?
Ең алдымен, ұрпақтар сабақтастығы мен ата-баба дәстүріне адалдыққа мән берген жөн. Ата туралы мақалдарды зерделегенде, оның тек туыстық қатынас қана емес, рухани ұстаздық рөлі басым екенін байқаймыз. Атаның сөзі – заң, ал оның жинаған тәжірибесі кейінгілер үшін дайын оқулық іспетті.
«Атаңның малына мақтанба, адамның малына мақтан» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл нақыл сөз жастарды еңбекқорлыққа және өз күшіне сенуге шақырады. Атадан қалған мұра дайын ас болғанымен, ол түбі таусылады. Нағыз мақтаныш – өз еңбегіңмен, маңдай теріңмен тапқан дүние. Адамгершілік пен еңбекқорлық арқылы келген игілик қана шынайы құрметке лайық.
Халық ауыз әдебиетінде ата туралы тағы қандай түсініктер бар?
Фольклорда ата бейнесі – әділдік пен парасаттың символы. Көптеген аңыздар мен жырларда дауды шешетін, елге басу айтатын тұлға ретінде қариялар суреттеледі. Сондықтан Ата туралы айтылған ойлар тек отбасылық шеңберде емес, қоғамдық деңгейдегі келісім мен бірлікті сақтауда да үлкен рөл атқарады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
