Қазақ пен жылқы егіз ұғым, бірінсіз бірін елестету мүмкін емес. «Ер қанаты – ат» деп, бабаларымыз тұлпарды жігіттің ең жақын серігі, сенімді досы және жауынгерлік серіктесі санаған. Жылқы малы – көшпенділер мәдениетінің өзегі, байлықтың өлшемі және еркіндіктің символы. Ат туралы мақал-мәтелдер халықтың дүниетанымынан, тарихынан және тұрмысынан сыр шертеді. Аты жоқ ер – қанатсыз құспен тең. Жылқының қасиеттілігі сондай, ол иесін жерде қалдырмайды, жол табады, қауіпті сезеді. Ұсынылып отырған нақыл сөздерден ат пен ердің арасындағы үзілмес байланысты, туған жерге деген сағынышты және өмірдің қиындықтарына төзу керектігін ұғынамыз.
Ат туралы таңдаулы мақалдар
- Ат айналып қазығын табар, ер айналып елін табар.
- Ат үйірін сағынса, артқы аяғын қағынар.
- Ағайын тату болса ат көп, абысын тату болса ас көп.
- Ер сүрінбей ел танымас, ат сүрінбей жер танымас.
- Ер қанаты – ат.
- Ат басына күн туса, ауыздығымен су ішер.
- Ат аунаған жерде түк қалар.
- Ат ерінді келер, ер мұрынды келер.
- Қасында қара көп болса, нөкер емей немене?! Шөлдегенде ішкен …шекер емей немене?! Ат жалынан тапқан мал, бекер емей немене?!
- Ер көрмеймін деген жерін үш көреді, ат баспаймін деген жерін үш басады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ат айналып қазығын табар, ер айналып елін табар» мақалының негізгі ойы не?
Бұл мақал отансүйгіштік пен туған жерге деген махаббатты насихаттайды. Жылқы жануары қанша алысқа кетсе де, өз үйірін, қазығын іздеп табатыны сияқты, ер жігіт те қайда жүрсе де, түбінде туған еліне, кіндік қаны тамған жерге оралады. Бұл – қанмен берілетін қасиет.
Ат туралы мақалдарда қиындыққа төзу қалай суреттелген?
«Ат басына күн туса, ауыздығымен су ішер» деген сөз батырлық пен төзімділіктің үлгісі. Жаугершілік заманда немесе қиын-қыстау кезеңде ер де, ат та таршылыққа шыдайды. Ауыздықты шешпей су ішу – асығыстық пен қауіптің, сонымен бірге дайындықтың белгісі.
«Ер сүрінбей ел танымас» дегенді қалай түсінеміз?
Бұл сөз тәжірибенің қателік арқылы келетінін білдіреді. Ат сүрініп барып жердің кедір-бұдырын таныса, жігіт өмірде қателік жасап, қиындық көріп барып шыңдалады, елді таниды, ақыл тоқтатады. Сүріну – құлау емес, сабақ алу.
«Ат аунаған жерде түк қалар» деген не сөз?
Бұл жақсыдан шарапат, жаманнан кесапат қалады деген мағынаға жақын, бірақ көбіне жақсылыққа жорылады. Жақсы адам жүрген жерінде із қалдырады, оның ісі мен сөзі кейінгіге үлгі болады. Ат аунаған жерде қалай түк қалса, жақсының орны да солай білініп тұрады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
