Ашу – адамның эмоциялық күйінің ең қуатты әрі қауіпті көрінісі. Халқымыз «Ашу – дұшпан, ақыл – дос» деп, бұл сезімді ақылға жеңдіруді өсиет еткен. Ашуланған сәтте адам өзін-өзі бақылаудан қалып, артынан өкінетін істерге баруы мүмкін. «Ашу – пышақ» деген теңеу оның өткірлігі мен жаралағыш қасиетін дәл сипаттайды. Дегенмен, орынды ашу, яғни намыс пен жігердің ашуы ерлікке жетелейтінін де жоққа шығармаған. «Айға шапқан арыстан» бейнесі – қайтпас қайсарлықтың белгісі. Ашу туралы мақалдарда сабырлылық, ұстамдылық және ақылдың үстемдігі насихатталады. Тез басылған ашу – мәрттіктің, ал кек сақтау – ұсақтықтың белгісі. Төмендегі нақылдар адамды өз эмоциясын тізгіндеуге және парасаттылыққа шақырады.
Ашу туралы таңдаулы мақалдар
- Айға шапқан арыстан – ашуына болайын; жауға шапқан батырдың тасуына болайын.
- Қатты жауған күн тез ашылады, қатты ашуланған кісі тез басылады.
- Көргенсіз дегенге ашуланба, көрмей білмессің.
- Ашу – ақылдың дұшпаны, нәпсі – иманның дұшпаны.
- Ашу – дұшпан, ақыл – дос, ақылыңа ақыл қос.
- Ашуың келсе қолың тарт, айтпас жерде тілің тарт.
- Сөзің тәтті болсын, ашуың қатты болсын.
- Ашу арындайды, ақыл артынан аяндайды.
- Ашу келсе – ақыл кетер; ашудан ақыл көп болса, ашу не етер.
- Ашу – пышақ, ақыл – таяқ.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ашу арындайды, ақыл артынан аяндайды» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал ашудың екпіні мен ақылдың баяулығын салыстырады. Ашу келгенде адам бірден, ойланбай әрекет етеді (арындайды), ал ақыл-ой, сабырлы шешім кеш, іс біткен соң (аяңдап) келеді. Бұл – өкініштің алдын алу үшін ашудың алғашқы сәтінде сабыр сақтау керектігін ескертетін психологиялық заңдылық. Ашу туралы бұл сөз өзін-өзі ұстаудың маңызын көрсетеді.
«Ашуың келсе қолың тарт…» мақалы нені тыяды?
Бұл мақал агрессия мен артық сөзден сақтандырады. Ашу үстінде қол жұмсаудан (ұрудан) және орынсыз жерде тіл тигізуден аулақ бол деген сөз. Ашуланған кезде жасалған физикалық немесе сөздік шабуылдың салдары ауыр болатынын, сондықтан өз-өзін тежеу керектігін қатаң ескертеді.
«Сөзің тәтті болсын, ашуың қатты болсын» деп неге тілейді?
Бұл – дипломатия мен принциптіліктің үйлесімі. Адам сөйлегенде сыпайы, мәдениетті (тәтті) болуы керек, бірақ әділетсіздікке немесе заңсыздыққа келгенде ашуы қатты, яғни талапшыл, қатал болуы тиіс. Бұл – босаңсу емес, әділдік үшін күресуге қажетті мінез.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
