Айла – ақылдың серігі, қиын жағдайда жол табатын тапқырлық және стратегиялық ойлау қабілеті. Қазақ халқы «Күш атасын танымас» десе де, «Айлалы батыр алдырмас» деп, айла-тәсілді қара күштен жоғары қойған. Жаугершілік заманда батырлар тек білегіне ғана емес, соғыс өнері мен айласына да сенген. Айла – бұл жауды алдау, тұзаққа түсіру немесе аз күшпен көп нәтижеге жету өнері. Бірақ айланың да адалы мен арамы болады. Ел қорғаудағы айла – ерлік, ал жақыныңа жасаған айла – сатқындық. Бұл беттегі Айла туралы мақал-мәтелдер тапқырлықтың маңызын, оны дұрыс қолдану жолдарын және ақыл мен айланың бірлігін насихаттайды.
Айла туралы таңдаулы мақалдар
- Ақыл таппайтын амал жоқ, атқыш бұзбайтын қамал жоқ.
- Қайратыңа әдісіңді жолдас ет, әдісіңе ақылыңды жолдас ет.
- Кесіп берген кебенек кеңімес, сөзге жүйрік шешенменен бекімес, ісі айлакер есерменен бекінбес.
- Айла — қулық.
- Айласыз батыр болмас.
- Айлаға да айла бар.
- Айла — дұшпанның қаруы.
- Айла тапсаң, амал табарсың.
- Айламен жүріп, жол табарсың.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Айласыз батыр болмас» дегенді қалай түсіну керек?
Батырлық тек жауға шабу емес, сонымен бірге соғыс тактикасын білу. Егер батыр тек күшіне сеніп, айла қолданбаса, ол оңай олжаға айналуы мүмкін. Айла – жаудың осал тұсын табу және жеңіске жетудің кілті. Айла туралы бұл сөз әскери өнердің негізі.
Айла мен ақылдың байланысы қандай?
Айла – ақылдың құралы. «Ақыл таппайтын амал жоқ» дегендей, кез келген тығырықтан шығудың жолын ақылды адам айла-тәсіл арқылы табады. Ақылсыз айла – құр қулық, ал ақылға негізделген айла – даналық.
«Айлаға да айла бар» деген не сөз?
Бұл сөз ешкім өзін ең ақылдымын деп санамауы керектігін ескертеді. Сен бір айла тапсаң, қарсыласың оған қарсы басқа айла табуы мүмкін. Өмірде үнемі ізденіс пен жетілу, жағдайға бейімделу қажеттігін меңзейді.
Айла неге «дұшпанның қаруы» деп те аталады?
Өйткені дұшпан ешқашан ашық келмеуі мүмкін, ол айла-шарғы, тұзақ құру арқылы жеңуге тырысады. Сондықтан жаудың айласын білу және оған қарсы тұра алу – қауіпсіздіктің кепілі. Сақ болу үшін дұшпанның қаруын (айласын) жақсы білу керек.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
