Айғыр – жылқы үйірінің иесі, қорғаушысы және басшысы. Қазақ халқы айғырдың күш-қуатын, қайратын және өз үйірін басқа жыртқыштардан қызғанатын қасиетін жоғары бағалаған. «Айғыр қорасын жауға бермейді» деген сөз осыны дәлелдейді. Сонымен қатар, айғырдың асаулығы мен қызуқандылығы да мақалдарға арқау болған. Ел басқарған жігіттерді кейде айғырға теңеп, олардың жауапкершілігі мен көшбасшылық қабілетін сынаған. Бұл жинақ сізге Айғыр туралы халықтық түсінікті тереңірек білуге көмектеседі. Айғырдың үйірін шашау шығармай ұстауы – нағыз көшбасшылықтың үлгісі, ал оның ақымақтығы (саяққа тыным бермеуі) – бассыздықтың белгісі.
Айғыр туралы таңдаулы мақалдар
- Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді, ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді.
- Қу байтал екі айғырды аш қалдырады.
- Айғыр үйірін сағынса, артқы аяғын қағынар.
- Айғырдың ауыздығымен су ішкені.
- Айғырдың жауы — құлын.
- Айғыр азса үйірін тозар.
- Айғыр мінезді.
- Айғырдың жалындай желкілдеген.
- Айғырдай азынаған.
- Айғырдай арқыраған.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ақымақ айғыр саяққа тыным бермейді» деген мақалдың мәні не?
Саяқ – үйірден бөлініп жүретін немесе бөлек жайылатын жылқы. Ақымақ басшы (айғыр) өзінің негізгі міндетін қойып, ұсақ-түйекпен, бағынбайтын жекелеген адамдармен (саяқпен) алысып, босқа әуре болады. Бұл басқару ісіндегі стратегиялық қателікті сынайтын мақал.
«Айғырдың жауы — құлын» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл табиғи инстинктке негізделген қатал шындық. Үйірге жаңадан келген айғыр алдыңғы айғырдың тұқымын (құлындарын) жақтырмай, өлтіруі мүмкін. Ауыспалы мағынада, бұл билік ауысқанда «ескінің көзін құрту» немесе бәсекелестіктің қатыгез түрін білдіреді.
«Қу байтал екі айғырды аш қалдырады» мақалы нені меңзейді?
Бұл әйел адамның қулығы немесе екі жақты алдауы туралы айтылған. Екі еркектің басын қатырып, екеуін де үміттендіріп, ақырында екеуін де құр алақан қалдыратын жағдайды сипаттайды. Сондай-ақ, екі жемтіке бірдей ұмтылып, екеуінен де айырылу мағынасында да қолданылуы мүмкін.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
