Қазақ қоғамында туыстық қатынастар, яғни ағайынның орны ерекше маңызды. «Ағайын – ағайынның айнасы» деп, қандас адамдардың бір-біріне жақындығын, ұқсастығын және жауапкершілігін атап көрсеткен. Ағайынмен ренжісуге, араздасуға болады, бірақ түбегейлі ажырасуға болмайды, өйткені «түбі бір, қаны бір». Қуанышта да, қайғыда да, өлімде де, өмірде де ең алдымен келетін, сүйеу болатын – осы ағайын-туыс. Бұл беттегі Ағайын туралы мақал-мәтелдер туыстық байланыстың күрделілігін және қажеттілігін сипаттайды. Ағайынның өкпесі болғанымен, кегі жоқ екенін, олардың азары болса да, безері жоқ екенін ұмытпаған жөн. Олардың арасындағы татулық – бүкіл әулеттің, тіпті елдің берекесі.
Ағайын туралы таңдаулы мақалдар
- Ағайын тату болса — ат көп, абысын тату болса — ас көп.
- Ағайын бір өліде, бір тіріде.
- Ағайын бар болса, көре алмайды; жоқ болса, бере алмайды.
- Ағайынның азары болса да, безері
болмайды. - Ағайын — ағайын ның айнасы.
- Ағайын ала болса ауыздағысынан айрылар.
- Ағайын — алтау, ана — біреу.
- Ағайын — ащы, мал — тұщы.
- Ағайын бірде араз, бірде тату.
- Ағайын да өкпе бар да кек жоқ.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Ағайын бар болса көре алмайды, жоқ болса бере алмайды» деген қайшылықты қалай түсінуге болады?
Бұл мақал туыстық қатынастардың психологиялық қырларын ашады. Жақын адамдар кейде бір-бірінің жетістігін қызғанып, күндеуі мүмкін («көре алмайды»). Бірақ дәл сол туысың басына іс түсіп, қиналып қалса, ешкім де қарап тұра алмайды, барын беріп көмектеседі («бере алмайды»). Бұл – қандастықтың табиғаты.
«Ағайын тату болса – ат көп» деген нені білдіреді?
Ынтымағы жарасқан ағайындылар бір-біріне қол ұшын созып, мал-мүлкін ортақ пайдалана береді. Біреуінің аты жоқ болса, екіншісі бере тұрады, сөйтіп ешкім жаяу қалмайды. Бұл жерде «ат көп» болуы – бірлік пен өзара көмектің арқасында келетін молшылық пен мүмкіндік.
Ағайынның «өліде және тіріде» болуы нені меңзейді?
Адам өміріндегі ең маңызды оқиғалар – қуаныш (той, тіріде) және қаза (жаназа, өліде). Осы екі жағдайда да ағайынның орны бөлек. Қуанышты бөлісіп көбейтетін де, қайғыны бөлісіп жеңілдететін de – туған-туыс. Ағайын туралы бұл сөз туыстық парызды еске салады.
«Ағайынның азары болса да, безері болмайды» дегенді қалай түсіну керек?
Туыстар бір-біріне қатты сөз айтып, ренжітуі (азар беруі) мүмкін, бірақ олар бір-бірінен толықтай бас тартып, безіп кете алмайды. Қанның тартылысы бәрібір жібермейді. Түбінде табысу, кешіру – ағайындық қарым-қатынастың заңы.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
