Әдеп – қоғамдық орындарда, үлкендермен және жалпы адамдармен қарым-қатынаста ұстанатын мінез-құлық ережесі. Қазақ халқы «Әдепті бала – арлы бала» деп, тәрбиенің негізін әдептілікке салған. «Сіз» деген сыпайы сөздің өзі адамдар арасындағы сыйластықты арттырады. Бұл мақалдар жинағында сыпайылық, кішіпейілділік және тәртіп туралы өсиеттер айтылады. Ғаламторда Әдеп туралы іздеген жандар, бұл сөздерден қазақы тәрбиенің нәзік иірімдерін көре алады. Әдепсіздік – тек жеке адамның емес, оны тәрбиелеген ата-ананың да кемшілігі болып саналады.
Әдеп туралы таңдаулы мақалдар
- Әдепті бала – арлы бала, әдепсіз бала – сорлы бала.
- Тәртіпке бас иген құл болмайды.
- Жұпыны жұғымды, сыпайы сүйкімді.
- Сыпайыны арығында бақ.
- «Сіз» деген – әдеп, «біз» деген – көмек.
- Сыпайының алдында сүйек жатсын.
- «Сіз» деген – сыпайылық, «сен» деген – анайылық.
- Әдепсіз аяқ боқ басады.
- Әдепсіз бала – аяққа басылған шала.
- Сыпайының итіне «кет» десең, өзіне «кет» дегенің.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Сыпайының итіне «кет» десең, өзіне «кет» дегенің» мақалы нені ескертеді?
Бұл өте сезімтал, мәдениетті адамдармен қарым-қатынас жасаудың нәзіктігін білдіреді. Сыпайы адам тікелей айтылған сөзді ғана емес, жанама ишараны да тез түсінеді және көңіліне алады. Оның жақынына немесе итіне жасалған дөрекілік оның өзіне жасалғандай әсер етеді.
«Тәртіпке бас иген құл болмайды» деген сөз Бауыржан Момышұлынікі ме, әлде халық мақалы ма?
Бұл сөз батыр Бауыржан Момышұлына телінеді және ол халықтық қағидаға айналып кеткен. Мағынасы: заңға, тәртіпке бағынған адам ешкімге жалтақтамайды, еркін әрі абыройлы өмір сүреді. Тәртіп – құлдық емес, керісінше, тәуелсіздіктің кепілі.
«Сіз» бен «сен»-нің айырмашылығы туралы мақалдың тәрбиелік мәні қандай?
«Сіз» деп сөйлеу – құрметтің, мәдениеттің белгісі. Ал бейтаныс немесе үлкен адамға «сен» деп сөйлеу – дөрекілік (анайылық). Әдеп туралы бұл мақал жастарды үлкендерге құрмет көрсетуге және сөз мәдениетін сақтауға баулиды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
