Орталық Азияда мұздықтардың еруі мен су қорының азаюы өңірдің экологиялық тұрақтылығына әсер етуде. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның (ДМҰ) зерттеуі соңғы жылдары аймақтағы су ресурстарының өзгерісін көрсетеді. деп хабарлайды SteppeNews.kz.
Су қоймаларына түсетін су көлемі төмендеді
ДМҰ сарапшылары соңғы бес жылдағы көрсеткіштерді 1991–2020 жылдар аралығындағы орташа деректермен салыстырған. Зерттеу нәтижесінде Тәжікстан, Өзбекстан, Қырғызстан және Ауғанстандағы су қоймаларына түсетін су көлемінің айтарлықтай азайғаны анықталған.
Орталық Азия өзендерінің ағыны әлемдегі қалыпты деңгейден төмендеген немесе айтарлықтай кеміген өңірлердің қатарына кірді. Бұл жағдай әсіресе Арал теңізі алабында байқалады. Аталған аумақта өңірдің негізгі су артериялары саналатын Әмудария мен Сырдария орналасқан.
Мұздықтар жинағанынан көп мұз жоғалтуда
Зерттеушілерді таулы аймақтардағы мұздықтардың жағдайы ерекше алаңдатады. Орталық Азия мұздықтары еріген мұздың орнын табиғи жолмен толықтыра алмай, массасын жоғалтып келеді.
Мұздықтардың массалық балансы бойынша өңір бақылау тарихындағы ең көп шығын тіркелген үш аймақтың қатарына енген. 2023–2025 жылдары әлемдегі мұздықтардың жиынтық жоғалтқан су көлемі шамамен 1400 гигатоннаға жеткен.
Ал соңғы бес жылда теңіз деңгейінен жоғары орналасқан таулы мұздықтар мұз массасының 6,2 пайызын жоғалтқан.
Су қауіпсіздігіне төнген ұзақмерзімді қатер
Орталық Азиядағы өзен алаптарының су ағынының жартысынан астамы қар мен мұздың еруі есебінен қалыптасады. Сондықтан мұздықтардың кемуі тек таулы экожүйелерге ғана емес, ауыл шаруашылығына, энергетикаға және халықтың су қажеттілігіне де әсер етуі мүмкін.
ДМҰ болжамына сәйкес, XXI ғасырдың соңына қарай Орталық Азия елдері мұздықтардан келетін жазғы өзен ағынының қысқаруы бойынша әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне тап болуы ықтимал.
Бұл үрдіс өңірдегі су ресурстарын тиімді басқару мен климаттың өзгеруіне бейімделу шараларының маңызын арттыра түседі.