Тарихтың көне парақтарын ақтарсаңыз, әр тастың астында бір дәуірдің тынысы, әр қаланың қабырғасында ғасырлардың жаңғырығы жатқанын сезесіз. Солардың бірі – Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданындағы көне де жұмбақ Куча қаласы. Ежелгі Жібек жолының негізгі артериясында, Тарым ойпатының теріскейінде орналасқан бұл өңір ғасырлар бойы шығыс пен батыстың, түрлі өркениеттер мен мәдениеттердің басын қосатын маңызды сауда және рухани торап болды.
Халықаралық журналистердің бұл өлкені аралауға бағытталған арнайы пресс-сапары уақыт пен кеңістікті жалғаған алтын көпірдей әсер қалдырып, қатысушыларға ұмытылмас терең тәжірибе сыйлады, деп хабарлайды SteppeNews.kz.
Империялар қолтаңбасы: Шекара қорғанысы мен көне қала жұрттары
Кучаның шежіресіне үңілген сайын оның өткенінің қаншалықты бай әрі күрделі екеніне көз жеткізесіз. Сапар бағдарламасының алғашқы нүктелерінің бірі – Куча билеушісінің сарайы мен тарих қойнауына жетелейтін бірегей ескерткіштер болды. Мұндағы әрбір архитектуралық элемент – империялар саясатының айғағы.
Мәселен, Хань әулеті кезеңінен сақталған, биіктігі 13,5 метрге жететін Қызылғаха сигналдық мұнарасы немесе б.з. 158 жылы қашалған Лю Пингоның тас жазбасы – Батыс өңірдегі шекара қорғанысы мен «фэнчуань» (түнде от жағып, күндіз түтін түтету) әскери-пошта жүйесінің қаншалықты қатаң әрі жүйелі жұмыс істегенін көрсетеді. Ал Көктем мен Күз (Чуньцю) кезеңінен бастау алатын Куюэке Хэхайер көне қала орны аймақтағы алғашқы қоныстардың қала-мемлекет өркениетіне қалай ұласқанын дәлелдейтін баға жетпес археологиялық қазына болып табылады.
Цюцы музейі: Азия руханияты мен ұлы аудармашының мұрасы
Бұл өңір тек саяси-әскери стратегиялық мекен ғана емес, сонымен бірге Азия руханиятының үлкен бесігі болды. Мұнда бой көтерген Цюцы (Куча) музейі – сол дәуірдің бірегей сандығы. Музей залында мемлекеттік дәрежедегі 96 құнды жәдігерді қосқанда 700-ге жуық артефакт қойылған.
Тан династиясы тұсындағы «Хуа Цзисян» тас мүсіні, қытай тіліне 384 том будда сүрелерін аударып, артында өшпес із қалдырған ұлы философ әрі ағартушы Кумарадживаның өмір жолы, корал моншақтармен көмкерілген күміс вуальдар мен бояулы құм статуэткалар өткен заманның тынысын анық сездіреді. Тіпті, Субаши ғибадатханасынан табылып, қазір Токио ұлттық мұражайында сақтаулы тұрған «Сумужэ» өрнекті саркофагындағы бетперде киген 7 биші мен музыка аспаптарында ойнап тұрған кейіпкерлер бейнесі де көне Цюцының драма, театр және би өнерінің қай дәрежеде жоғары дамығанын аңғартады.
Діндер мен мәдениеттер тоғысқан бірегей оазис
Кучаның тағы бір таңғаларлық феномені – мұнда әртүрлі діндер мен сенімдердің ғасырлар бойы бейбіт қатар өмір сүргендігінде. Б.з.д. VI ғасырда Персияда пайда болып, Шыңжаңға таралған Зороастризм, кейінірек енген Даосизм, Манихейлік (Жарық діні) және Буддизм ілімдері бірінің орнын бірі баспай, керісінше өзара синтезделіп, жергілікті халықтың дүниетанымына сіңіп кеткен. Юэлу жолындағы қабірлерден табылған «Төрт бейне» — Көк Айдаһар, Ақ жолбарыс, Қызыл Құс және Қара Тасбақа суреттері осы мәдени бірігудің жарқын дәлелі.
Сонымен қатар, тарих сахнасындағы саяси бұрылыстар ұйғұр халқының қалыптасу шежіресімен тығыз астасып жатыр. 840 жылы Ұйғұр қағанаты күйрегеннен кейін батысқа қоныс аударған тайпалардың жергілікті тұрғындармен сіңісіп, Гаочан және Қарахан мемлекеттерін құруы, сондай-ақ Цин империясы тұсындағы Куча бектері мен хандарының — Мирза Қожайық бек, Мирза Ахмет хан, Маймақтимин хан және ең соңғы 11-ші буын ханы Мақсұт Шахидіннің өмір жолы мен Отан тұтастығын сақтаудағы күресі осы өлкенің топырағына жазылған өшпес тарих.
Сезім мен шеберлік: Көне қолөнерді қайта жаңғырту
Сондай-ақ сапардың ең әсерлі әрі жанды сәттерінің бірі – материалдық емес мәдени мұра шеберханасында жалғасты. Журналистер бұл жерде тек тарихи жәдігерлерді тамашалап қана қоймай, саз балшықпен жұмыс істеп, ежелгі қолөнер үлгілерін өз қолдарымен жасап көрді.
Икемге келген саз, ұстаның шеберлігі мен көне бұйымдардың жасалу сыры қатысушыларға тек кәсіби танымдық тәжірибе ғана емес, ата-бабалар мұрасымен жан дүниесімен үндесіп, қолөнердің қаншалықты төзімділік пен шеберлікті талап ететінін сезінуге мүмкіндік берді.
Кучаға жасалған сапар – өткен мен бүгінді, тарих пен заманауи дамуды жалғаған алтын көпір болды. Бұл мекенге келген әрбір саяхатшы Жібек жолының тылсым сырларына қанығып, уақыттың шексіздігі мен өркениеттер үндестігінің терең мәнін ұғынып қайтары сөзсіз.
