Стоматологиядағы технологиялық өзгерістер Қазақстанға да еніп келеді. Бүгінде тіс емдеу мен протездеуде дәстүрлі әдістермен қатар 3D сканерлеу, компьютерлік жобалау және жасанды интеллектке негізделген бағдарламалар қолданыла бастады.
Осындай цифрлық шешімдерді Алматыдағы Digilab стоматологиялық зертханасы өз жұмысында пайдаланады. Мұндағы негізгі мақсат — стоматолог пен зертхана арасындағы жұмысты цифрландыру, конструкцияларды жобалау процесін жеңілдету және пациентке қажетті нәтижені алдын ала жоспарлау.
Цифрлық стоматологияның ерекшелігі неде?
Дәстүрлі стоматологиялық протездеу кезінде дәрігер арнайы материалдың көмегімен пациенттің тістерінің өлшемі мен пішінін дәл тіркеп алады. Кейін осы мәліметтер негізінде тістердің гипстен жасалған үлгісі дайындалады. Стоматологиялық техник сол үлгіге қарап, қажетті протез немесе басқа да конструкцияны әзірлейді.
Ал цифрлық әдісте бұл процестің бір бөлігі арнайы 3D сканердің көмегімен орындалады. Сканер тістердің пішіні мен орналасуын тіркеп, алынған ақпаратты компьютерге жібереді. Нәтижесінде пациенттің тістерінің үш өлшемді цифрлық үлгісі жасалады.
Бұл тәсілдің тағы бір ерекшелігі — алынған ақпаратты электронды түрде сақтау және стоматолог пен зертхана арасында қашықтан жіберу мүмкіндігі. Осылайша физикалық үлгіні бір жерден екінші жерге жеткізудің орнына қажетті мәліметтер цифрлық файл түрінде беріледі.
Зерттеулер интраоральды сканерлеудің пациентке жайлырақ болуы және дәстүрлі әдіспен тістердің өлшемін алу процедурасына кететін уақытты қысқартуы мүмкін екенін көрсетеді.
Жасанды интеллект қандай міндет атқарады?
Бұл жерде жасанды интеллекттің рөлін нақты ажырату маңызды. AI адамның орнына тісті емдемейді және дәрігердің диагнозын өздігінен қоймайды.
Ол цифрлық мәліметтерді өңдеуге және стоматолог пен техникке белгілі бір процестерді автоматтандыруға көмектеседі. Мысалы, алгоритмдер тіс құрылымын талдау, цифрлық модельдегі нысандарды ажырату және ортопедиялық конструкцияның бастапқы нұсқасын әзірлеу сияқты міндеттерде пайдаланылуы мүмкін.
Ғылыми еңбектерде жасанды интеллекттің стоматологиядағы қолдану бағыттарына рентген суреттерін талдау, тістерді анықтау, емді жоспарлау, имплантацияны жоспарлау және протездік конструкцияларды жобалау жататыны көрсетіледі.
Сондықтан AI стоматологтың жұмысын толықтыратын цифрлық құрал ретінде қарастырылады.
Компьютерде дайындалған конструкция қалай жасалады?
Цифрлық модель дайын болғаннан кейін келесі кезең — қажетті стоматологиялық конструкцияны жобалау.
Бұл үшін CAD технологиясы, яғни компьютерлік жобалау жүйесі қолданылады. Маман болашақ коронка, көпір, винир немесе басқа ортопедиялық конструкцияның пішінін арнайы бағдарлама арқылы жасайды.
Жобалау кезінде тістің өлшемі, пішіні және көрші тістермен орналасуы ескеріледі. Қажет болған жағдайда конструкцияның параметрлерін компьютерде өзгертіп, дайын нұсқаны өндіріс басталғанға дейін тексеруге болады.
Одан кейін дайын цифрлық файл өндіріс кезеңіне жіберіледі. Бұл жерде CAM технологиясы қолданылады. Ол компьютерде жасалған жобаны арнайы өндірістік құрылғылар арқылы нақты стоматологиялық конструкцияға айналдыруға мүмкіндік береді.
CAD/CAM технологиясы қазіргі цифрлық стоматологияда коронка, көпір, винир және басқа да ортопедиялық конструкцияларды дайындауда пайдаланылады.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Мұндай тәсілдің стоматолог үшін қандай артықшылығы бар?
Цифрлық жұмыс процесі ең алдымен ақпаратпен жұмыс істеуді жеңілдетеді.
Пациенттің тістеріне қатысты цифрлық мәліметтерді электронды түрде сақтауға болады. Егер кейін қайтадан конструкция жасау немесе оған түзету енгізу қажет болса, бұрын алынған цифрлық файлды пайдалануға мүмкіндік бар.
Сонымен қатар стоматолог пен зертхана маманы бір цифрлық модельмен қашықтан жұмыс істей алады. Бұл физикалық үлгіні бір жерден екінші жерге жеткізу қажеттілігін азайтады.
Тағы бір мүмкіндік — конструкцияны дайын болғанға дейін компьютерде бағалау. Маман оның пішінін өзгертіп, қажетті түзетулерді өндіріс басталғанға дейін енгізе алады.
Пациент үшін не өзгереді?
Пациент үшін цифрландырудың ең көрінетін өзгерісі — қабылдау барысының ыңғайлы болуы.
Интраоральды сканер дәстүрлі әдіспен тістердің өлшемі мен пішінін тіркеудің кейбір кезеңдерін алмастыра алады. Әсіресе ауызға арнайы материал салу жағымсыз болатын пациенттер үшін бұл қолайлы болуы мүмкін.
Сонымен қатар цифрлық технологиялар стоматологқа пациенттің тістерінің моделін экраннан көрсетуге мүмкіндік береді. Осы арқылы дәрігер емдеу жоспарын визуалды түрде түсіндіре алады.
Цифрлық модельді кейінгі бақылау кезінде де қолдануға болады. Мысалы, уақыт өте келе тістердің орналасуындағы өзгерістерді салыстыруға мүмкіндік беретін цифрлық дерек сақталады.
Дәлдік мәселесі қалай бақыланады?
Стоматологияда кез келген ортопедиялық конструкцияның тіс бетіне дұрыс орналасуы маңызды. Сондықтан цифрлық технологияның қолданылуы автоматты түрде мінсіз нәтиже береді деген сөз емес.
Зерттеулер цифрлық сканерлеудің протездеуде жоғары дәлдікке қол жеткізуге мүмкіндік беретінін көрсетеді. Алайда нәтиже сканердің түріне, сканерлеу техникасына, клиникалық жағдайға және маманның тәжірибесіне байланысты өзгеруі мүмкін.
Сондықтан дайын конструкцияның сапасы мен оның пациентке сәйкес келуін стоматолог пен стоматологиялық техник бағалайды.
Қазақстан стоматологиясының цифрлық бағыты
3D сканерлеу, CAD/CAM және жасанды интеллект сияқты технологиялардың қолданылуы стоматологиядағы жұмыс процесінің біртіндеп өзгеріп келе жатқанын көрсетеді.
Мұндай жүйелердің басты ерекшелігі — пациент туралы ақпаратты цифрлық форматта жинап, оны жобалау мен өндірістің келесі кезеңдерінде пайдалану.
Қазақстанда Digilab сияқты зертханалардың цифрлық технологияларға көшуі осы бағыттың жергілікті нарықта да дамып келе жатқанын көрсетеді. Ал жасанды интеллекттің диагностикалық құралдармен, 3D визуализациямен және автоматтандырылған өндіріс жүйелерімен интеграциясы болашақта стоматологиялық қызметтердің мүмкіндіктерін одан әрі кеңейтуі мүмкін.
Келесі материал: Геннадий Головкин ISSA вице-президенті болып сайланды