Қазақстан мен Қытай экономикалық серіктестіктің «алтын дәуірін» бастан өткеріп жатыр. Оның негізгі қозғаушы күштерінің біріне агроөнеркәсіп кешені айналуда. Қазақстанның кең аумағы мен Қытайдың орасан зор тұтыну нарығы бір-бірін толықтырады.
2025 жылдың қорытындысы бойынша екі ел арасындағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің тауар айналымы 1,97 млрд долларға жетті. Ал Қазақстанның ауыл шаруашылығы өнімдерінің Қытайға экспорты 1,43 млрд долларға өсті. 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында Қазақстан Қытайға шамамен 1,1 млрд доллардың ауыл шаруашылығы өнімін экспорттады. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі есеге жуық жоғары.
Ұзақ уақыт бойы екі ел арасындағы ынтымақтастық негізінен шикізат жеткізуге бағытталды. Алайда қазір бұл бағыт өзгеріп келеді. Қытай Қазақстанда өндірілетін дайын әрі экологиялық таза өнімдердің негізгі сатып алушыларының біріне айналды. Бейжің үшін бұл тек сауда көлемін арттыру емес, сонымен қатар сенімді көрші әрі стратегиялық серіктес арқылы азық-түлік қауіпсіздігін нығайту мүмкіндігі.
«Қытай халқының күріш салынған тостағанын өз қолымызда мықтап ұстауымыз керек», — деп ҚХР төрағасы Си Цзиньпин азық-түлік қауіпсіздігін бірнеше рет ұлттық басымдықтардың бірі ретінде атап өткен.
Дәл осы ұстаным бүгінде Қазақстанмен ауқымды ынтымақтастықтың негізіне айналып отыр.
Шикізат экспортынан терең өңдеуге дейін
Солтүстік Қазақстан облысындағы «Тайынша-Май» зауыты — серіктестіктің жаңа моделінің жарқын мысалы. Кәсіпорын Қазақстан мен Қытай арасындағы индустриялық-инвестициялық ынтымақтастықтың жетекші жобаларының біріне айналды.
Алғашында рапсты өңдейтін кәсіпорын ретінде жұмысын бастаған зауыт бүгінде қытайлық «Сиань Айцзю» корпорациясымен бірлесіп құрылған заманауи технологиялық кешенге айналды.
Қазақстандық «Ай Цзюй» паркінің бас директорының орынбасары Лю Пэйцзе өндірістің ауқымы мен даму кезеңдерін атап өтті.
«Кәсіпорын алғаш жұмысын бастаған кезде жылына шамамен 300 мың тонна рапс өңдейтін. Алайда өндірістің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін күнбағыс пен зығырды өңдеу бағыттарын да қостық. Осылайша өндіріс көлемі айтарлықтай артты. Бүгінде кәсіпорында қуаты 300 мың тоннаға дейінгі престеу цехтары, 200 мың тоннаға дейінгі күнжара экстракциясы және 20 мың тоннаға дейін май құю желілері жұмыс істейді. Ал резервуарлар мен қоймалардың жалпы сыйымдылығы 65 мың тоннаға дейін шикізат пен дайын өнімді сақтауға мүмкіндік береді», — деді ол.
Қытайлық мамандардың қатысуымен «Тайынша-Май» зауытында физикалық престеу технологиясы енгізілді. Бұл әдіс химиялық реагенттерді пайдаланбай май алуға мүмкіндік береді. Технология өнімнің табиғи қасиеттерін сақтап, энергия шығынын азайтады.
Экспорттағы негізгі серіктес — «Сиань Айцзю» қытайлық корпорациясы. Өнім Қытайға жеткізіледі. Бұл дайын өнімді өткізумен ғана шектелмейді. Жоба технологиялар мен тәжірибе алмасуға, сондай-ақ өндірісті халықаралық нарықтардың талаптарына бейімдеуге мүмкіндік береді.
Жүгері — жаңа өсім нүктесі
Қазақстан мен Қытай арасындағы ірі бірлескен жобалардың бірі — Жамбыл облысында Fufeng Group компаниясының жүгері биотехнологиялық кешенін салу.
Қытайлық инвестор құны 800 млн долларды құрайтын жобаны жүзеге асырып жатыр. Кәсіпорынның алғашқы кезеңін 2026 жылы іске қосу жоспарланған.
Толық қуатына шыққаннан кейін зауыт жылына 1 млн тоннаға дейін жүгері өңдеп, крахмал, глюкоза, аминқышқылдары, лизин, ксантан сағызы және жемшөп ингредиенттерін өндіре алады.
Кәсіпорынды шикізатпен қамтамасыз ету үшін Жамбыл облысында жүгері егістігінің көлемі 25,6 мың гектарға дейін ұлғайтылды. Биыл шамамен 179 мың тонна өнім алу күтілуде. Ал шаруаларға жүгері өсіру бойынша ұзақ мерзімді келісімшарттар мен технологиялық қолдау ұсынылады.
«Бұл жоба жүгері өсіруден бастап терең өңделген өнім шығаруға дейінгі толық циклді қалыптастырып, өңірдегі ауыл шаруашылығы өндірушілері үшін тұрақты табыс көзін құрады», — деді Жамбыл облысының әкімі Ербол Қарашөкеев.
Түркістан: қымыз бен шұбат экспортының жаңа орталығы
Қазақстанның оңтүстігінде ежелгі Ұлы Жібек жолының жаңа жалғасы қалыптасып келеді. Түркістан облысында Қазақстан мен Қытайдың бірлескен жобалары дәстүрлі мал шаруашылығын заманауи өңдеу технологияларымен ұштастырып, қосылған құны жоғары өнімдерді экспорттауға мүмкіндік беріп отыр.
Бұл ынтымақтастықтың бір символы — Golden Camel Group LTD зауыты. Кәсіпорын әлемдегі бие және түйе сүтінен құрғақ өнім өндіретін ірі компаниялардың бірі саналады.
Фото: ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі
Golden Camel Group LTD төрағасы Ян Цзи Қытайда түйе сүтінен жасалған өнімдерге сұраныстың жоғары екенін атап өтті.
«Бүгінде Қытайда түйе сүтінен жасалған өнімдерге сұраныс өте жоғары. Біз Түркістан облысындағы өндірісті кеңейтіп, өңдеудің жаңа бағыттарын дамытуды жоспарлап отырмыз», — деді ол.
Зауыт Түркістан, Жамбыл және Қызылорда облыстарындағы жүздеген фермерлік шаруашылық үшін тұрақты өткізу нарығына айналды.
Қымыз бен шұбат сияқты дәстүрлі өнімдер жоғары сұранысқа ие премиум экспорттық тауарларға айналып, Азиядағы ең талапшыл нарықтардың біріне жол тартуда.
Қазақстан мен Қытай арасындағы цифрлық астық көпірі
Қазақстан мен Қытай астық пен майлы дақылдар саудасына арналған бірлескен цифрлық платформаны іске қосуға келісті.
Жаңа жүйе өндірушілерге электронды биржа арқылы тікелей мәміле жасауға, экспортты жеңілдетуге және сауда үдерісін барынша ашық етуге мүмкіндік береді.
ҚХР Азық-түлік және стратегиялық резервтер жөніндегі мемлекеттік басқармасының (NAFRA) басшысы Лю Хуаньсинь Қазақстанның Қытайдың азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі және ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткізудің тұрақты тізбегін қалыптастырудағы маңызды серіктес екенін атап өтті.
«Қазақстан — Қытайдың азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі және ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткізудің тұрақты тізбегін дамытудағы маңызды серіктесі. Біз астық, логистика және өңдеу салаларындағы сауданы кеңейтуге және бірлескен жобаларды қолдауға дайынбыз», — деді ол.
Платформада қазірдің өзінде Қазақстанның 35 компаниясы тіркелген. Алғашқы ірі мәміле бойынша 24 мың тонна майлы зығырды экспорттау туралы келісім жасалды.
«Бұл құрал отандық өндірушілерге экспорт көлемін арттырып, аграрлық ынтымақтастығымызды нығайтуға көмектесетініне сенімдімін», — деді ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің өкілі Назгүл Хатепова.
Пекинде өткен Қазақстан–Қытай іскерлік кеңесінің VIII отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев екі ел арасындағы ауыл шаруашылығы, технология және тұрақты даму салаларындағы ынтымақтастықтың ұзақ мерзімді мүдделерге сай келетінін атап өтті.
«Қазақстан Төраға Си Цзиньпиннің жаһандық бастамаларын жоғары бағалайды және қолдайды», — деді Мемлекет басшысы.
Жамбыл облысындағы жүгері кешені, Солтүстік Қазақстандағы «Тайынша-Май» кәсіпорны және Түркістандағы бие мен түйе сүтін өндіру жобалары Қазақстан мен Қытайдың агроөнеркәсіп саласындағы ынтымақтастығының жаңа сипатын көрсетеді.
Екі ел арасындағы серіктестік енді тек шикізат жеткізуге емес, технологияға, инвестицияға, терең өңдеуге және толық өндірістік цикл қалыптастыруға бағытталып келеді.
Сауле Тугельбаева
Келесі материал: Қорғас: қытай тауарларын Орталық Азияға сататын жаңа орталық