1991 жылғы 31 тамызда Өзбекстан Жоғарғы Кеңесі елдің мемлекеттік тәуелсіздігі туралы заң қабылдап, республиканың егемен мемлекет ретінде қалыптасуының құқықтық негізін қалады. Ал 1 қыркүйек Өзбекстанның Тәуелсіздік күні болып жарияланды. Осылайша Кеңес Одағы ыдыраған кезеңде Орталық Азиядағы ең ірі мемлекеттердің бірі дербес даму жолына түсті.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында елді Ислам Каримов басқарды. Ол 1990 жылғы 24 наурызда Өзбек КСР президенті болып сайланып, 1991 жылғы 29 желтоқсанда өткен бүкілхалықтық сайлауда тәуелсіз Өзбекстанның тұңғыш президенті атанды. Каримов елді 25 жыл басқарды.
Өзбекстанның астанасы – Ташкент. Қазіргі Конституцияда да Ташкент республиканың астанасы ретінде бекітілген.
35 жылдық белес
2026 жылы Өзбекстан тәуелсіздік алғанына 35 жыл толды. Осы датаға орай Ұлттық статистика комитеті елдің тәуелсіздік жылдарындағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістерін негізгі көрсеткіштер арқылы ұсынды, деп хабарлайды SteppeNews.kz.
Сандар Өзбекстанның соңғы 35 жылда демографиядан бастап экономика, білім, денсаулық сақтау және туризмге дейінгі көптеген салаларда айтарлықтай өзгергенін көрсетеді.
Тәуелсіздік жарияланған 1991 жылы Өзбекстанның тұрақты халқы 20,6 миллион адам болған. 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша бұл көрсеткіш 38,2 миллионға жетті.
Яғни 35 жыл ішінде ел халқы 17,6 миллион адамға немесе шамамен 85 пайызға өскен. Бұл көрсеткіш Өзбекстанның Орталық Азиядағы демографиялық салмағының қаншалықты артқанын да аңғартады.
Экономика көлемі 147 миллиард долларға жетті
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы экономикалық көрсеткіштер мен қазіргі жағдайдың арасындағы айырмашылық та айқын.
1994 жылы Өзбекстанның жалпы ішкі өнімі 6,4 миллиард долларды құраса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 147,1 миллиард долларға жетті.
Сыртқы сауда көлемі де бірнеше есе ұлғайған. 1991 жылы елдің сыртқы сауда айналымы 3,3 миллиард доллар болса, 2025 жылы 82,8 миллиард долларға дейін өскен. Экспорт көлемі аталған кезеңде 1,8 миллиард доллардан 34,2 миллиард долларға жетті.
Инвестиция тарту көрсеткіші де өзгерді: 1991 жылғы 1,1 миллиард доллардан 2025 жылы 48,5 миллиард долларға дейін артқан.
Құрылыс саласында да ауқымды өсім байқалады. 1995 жылы құрылыс жұмыстарының көлемі 611 миллион доллар болса, өткен жылы бұл көрсеткіш 25 миллиард долларға жеткен.
Өнеркәсіпке басымдық арттып, әлеуметтік инфрақұрылымда өзгерді
Өзбекстан экономикасындағы өзгерістердің бірі – өнеркәсіп өндірісінің өсуі.
1991 жылы елдегі өнеркәсіп өндірісінің көлемі 3 миллиард доллар шамасында болған. 2025 жылы бұл көрсеткіш 87,5 миллиард долларға жетті.
Осы кезеңде экономиканың құрылымы да біртіндеп кеңейіп, автомобиль жасау, химия, фармацевтика, тоқыма және электротехника сияқты бағыттар дами түсті.
Экономикалық көрсеткіштермен қатар әлеуметтік инфрақұрылым да өзгерген.
1991–1992 оқу жылында Өзбекстанда 52 жоғары оқу орны болса, 2025–2026 оқу жылында олардың саны 215-ке жетті. Жалпы білім беретін мектептер саны да 8 557-ден 11 118-ге дейін артқан.
Бұл өзгерістер елдегі халық санының өсуімен қатар білім беру жүйесіне деген сұраныстың да кеңейгенін көрсетеді.
Денсаулық сақтау және өмір сүру ұзақтығы
Денсаулық сақтау саласындағы көрсеткіштер де ұзақ мерзімді өзгерісті көрсетеді. 1991 жылы Өзбекстанда 1 388 аурухана болса, 2024 жылы олардың саны 1 972-ге жетті.
Ал халықтың күтілетін өмір сүру ұзақтығы 66,4 жастан 75,4 жасқа дейін өскен. Яғни 35 жыл ішінде бұл көрсеткіш шамамен тоғыз жылға ұзарған.
Автокөлік пен мобильді байланыс күнделікті өмірге енді
Тұрғындардың тұрмысындағы өзгерісті көлік пен коммуникация көрсеткіштерінен де байқауға болады. 2010 жылы әр 100 үй шаруашылығына орта есеппен 21 автокөліктен келсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш 61-ге жеткен.
Мобильді байланыс одан да жылдам тараған. 2010 жылы әр 100 үй шаруашылығына 145 мобильді телефоннан келсе, 2025 жылы көрсеткіш 359-ға дейін өскен.
Бұл цифр бір адамның бірнеше мобильді құрылғы қолдануы сияқты факторларды да қамтиды, сондықтан оны телефон иелерінің нақты санымен теңестіруге болмайды.
Туризм жаңа деңгейге шықты
Өзбекстандағы ең жылдам өзгерген бағыттардың бірі – туризм.
2012 жылы елге келген келушілер саны 1,9 миллион болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 11,7 миллионға жеткен.
Самарқанд, Бұхара, Хиуа және Ташкент сияқты тарихи қалалар елдің туристік тартымдылығының негізгі тіректерінің бірі болып қала береді. Бұл ретте тарихи сәулет, мәдени мұра және ұлттық дәстүрлер экономикалық даму мен халықаралық туристік имидждің маңызды бөлігіне айналып келеді.
Кәсіпкерлік белсенділік артты
Экономикадағы өзгерістерді кәсіпорындар саны да көрсетеді.
2010 жылы Өзбекстанда шамамен 201 мың кәсіпорын мен ұйым жұмыс істесе, 2026 жылғы 1 қаңтарда олардың саны 474,9 мыңға жеткен.
Осылайша, он бес жылдан астам уақыт ішінде жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар мен ұйымдардың саны екі еседен көп артты.
35 жылдық тарихты сандар қалай көрсетеді?
Өзбекстан тәуелсіздігіне 35 жыл толған тұста жарияланған статистика елдің қазіргі экономикалық және әлеуметтік ауқымын тәуелсіздіктің алғашқы жылдарымен салыстыруға мүмкіндік береді.
Халық саны 20,6 миллионнан 38,2 миллионға, ЖІӨ 1994 жылғы 6,4 миллиард доллардан 2025 жылы 147,1 миллиард долларға жетті. Сыртқы сауда, инвестиция, өнеркәсіп, білім, денсаулық сақтау және туризм салаларында да айтарлықтай өсім тіркелген.
Бұл көрсеткіштер Өзбекстанның тәуелсіздік жылдарында демографиялық және экономикалық тұрғыдан айтарлықтай өзгергенін көрсетеді. Ал келесі кезеңдегі негізгі міндеттердің бірі – осы өсімді жаңа жұмыс орындарына, өнімділікке, экспорттың кеңеюіне және халықтың әл-ауқатын арттыруға айналдыру болмақ.