Тайшань тауының Шаньдун провинциясындағы ирек тасты баспалдақтарында «серіктер» туристерге суретке түсуге көмектесіп, жол бойы әңгімелесіп, уақыттарын қызықты өткізуге жәрдемдеседі. Үшінші деңгейлі ауруханаларда сүйемелдеушілер қарт адамдардың қолынан ұстап, оларды түрлі бөлімдерге алып барады. Ал үйлерде серік-роботтар балалармен бірге ағылшын тілін тереңдетіп оқиды. Қытай экономикасы мен қоғамының одан әрі дамуымен эмоционалдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға және сүйемелдеу қызметін ұсынуға бағытталған қызмет көрсету саласының жаңа түрі – «сүйемелдеу экономикасы» қарқынды дамып келеді және халықаралық назар аударуда.
Шетелдік БАҚ-тың атап өтуінше, адамдар арасындағы ақылы сүйемелдеуден бастап адамдар мен машиналар арасындағы эмоционалдық өзара әрекетке дейінгі бұл жаңа сала қарқынды дамып келе жатқанын көрсетеді. Шетелдік БАҚ пікірінше, «сүйемелдеу экономикасы» Қытайдағы тұтыну нарығының өзгеруі мен жаңғыруының айқын көрінісі болып отыр. «Сүйемелдеу экономикасы» нарығының әлеуеті әлі де ашылып келеді, ал Қытай осы саладағы нарықты дамыту және реттеу мәселелерін зерттеуде алдыңғы қатарда болып, бүкіл әлемге пайдалы тәжірибе ұсынып отыр.
«Сүйемелдеу экономикасы» түрлі формада дамып келеді
«Сүйемелдеу экономикасының» формалары сан алуан: оған көрікті жерлерге бару және сауда жасау кезінде сүйемелдеу сияқты дәстүрлі офлайн қызметтер жатады. Ал технологиялардың дамуының арқасында серік-роботтар, AI-үй жануарлары және басқа да түрлі формалар пайда болды.
«Қытайдың әйгілі тауларының бірі – Тайшаньның тасты баспалдақтарында туристер ақы төлеп, алдын ала тауға шығу кезінде серік болатын адамға тапсырыс бере алады. Ол туристерге жол бойы бірге жүріп, заттарын көтеруге және естелік суретке түсуге көмектеседі».
Британдық Reuters ақпарат агенттігінің хабарлауынша, Шаньдун провинциясындағы Чэнь 2022 жылы жаяу саяхат кезінде сүйемелдеу қызметін көрсететін компания құрған. Бастапқыда 10 адамнан аз қызметкері болған компания кейін шамамен 370 адамға дейін өскен. Тайшаньға шығу кезінде сүйемелдеу қызметінің бір күндік құны 800 юаньды құрайды. Бұл жаңа саланың қарқынды дамып келе жатқанын көрсетеді.
AFP науқастарды сүйемелдеу қызметіне де назар аударды. Бұл – «сүйемелдеу экономикасының» нақты сұранысқа ие маңызды түрлерінің бірі. Агенттіктің мәліметінше, Қытай тұрғындарының басым бөлігі мемлекеттік ауруханаларға жүгінеді. Сондықтан жетекші ауруханалар әдетте өте үлкен әрі адам көп болады, бұл науқастардың абдырап қалуына жиі себеп болады. Осылайша науқастарды сүйемелдеу индустриясы пайда болып, оның даму перспективалары арта түсті. Кәсіби сүйемелдеушілер қарт науқастарды лабиринтке ұқсас ауруханалар арқылы алып өтіп, медициналық көмек алудың барлық кезеңінен өтуіне көмектеседі.
Сингапурдың «The Straits Times» газеті Қытайда күшіктерге арналған жаңа үлгідегі күндізгі демалыс орындарының пайда болғанына назар аударды. Мұнда ойын алаңдары, жануарларға арналған жүгіру жолдары мен музыкалық жабдықтар бар. Бұл қарқынды дамып келе жатқан үй жануарлары индустриясында жаңа әрі тез өсіп келе жатқан сегментті қалыптастырып отыр. Басылым жас үй жануарлары иелерінің оларды отбасы мүшесі ретінде қабылдап, оларға көбірек қаржы жұмсауға дайын екенін атап өтті. Бұл үй жануарларына күндізгі күтім жасау, груминг және иттерді үйрету сияқты табысы жоғары қызметтердің дамуына ықпал етеді.
«Сүйемелдеу экономикасы» – тұтынушылар жалғыздықтан арылу, эмоционалдық қолдау алу немесе әлеуметтік тәжірибесін байыту үшін сүйемелдеу функциясы бар тауарлар мен қызметтерге ақы төлеп, психологиялық жайлылық, әлеуметтік байланыс және эмоционалдық қанағаттануға қол жеткізетін экономикалық қызмет түрі. Барған сайын танымал болып келе жатқан бұл қызмет көрікті жерлерге бару, сауда жасау және хотпот мейрамханаларына бару кезінде сүйемелдеу сияқты офлайн тұтынудың түрлі формаларын қамтиды. Ал технологиялардың дамуы көптеген басқа формалардың пайда болуына жол ашты.
Серік-роботтар шетелдік әлеуметтік платформалар мен нарықтарда талқыланып жатқан тақырыптардың біріне айналды. Жақында жоғары технологиялар саласын зерттейтін TrendForce халықаралық ұйымы есеп жариялап, соңғы жылдары Қытайдағы серік-роботтардың бионикалық сыртқы келбетке, эмоцияны білдіруге және табиғи реакцияға көбірек мән беріп жатқанын атап өтті. Олардың мақсаты – шынайы адаммен өзара әрекеттесу сезімін күшейту. Өндірушілердің басым бөлігі сүйемелдеу функциясына сүйене отырып, жартылай гуманоидты өнімдер әзірлеуде.
Оңтүстік Африканың тәуелсіз онлайн-жаңалықтар басылымының мәліметінше, жасанды интеллектке (AI) негізделген қытайлық үй жануарлары жас тұтынушылар үшін «эмоционалдық тұтынудың» жаңа таңдауына айналып келеді. Басылым тұтынушылар енді тек материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға ұмтылмайтынын, сонымен қатар эмоционалдық және психологиялық қолдау алғысы келетінін атап өтті. AI-үй жануарлары күтімге өте аз шығын жұмсай отырып, бірден эмоционалдық сүйемелдеу ұсынады. Сондықтан олар Қытайда ғана емес, бүкіл әлемде кең қолданушылар аудиториясына ие болып отыр. «AI құралдарын күнделікті өмірде қолдану тұрғысынан Қытай әлемде алдыңғы қатарда», – делінген хабарламада. Қытайдағы AI-үй жануарларының қарқынды дамуы адамдар мен AI арасындағы үнемі өзгеріп отыратын қарым-қатынасқа жаңа өлшем қосып отыр.
Нарықтың әлеуеті ашылып келеді
«Сүйемелдеу экономикасы» инвестициялық қоғамдастықтың кең назарын аударып, айтарлықтай экономикалық құндылық қалыптастырды. Сонымен қатар ол жұмыс орындарын құру мен әлеуметтік қызметтерді ұсынуда маңызды күшке айналды.
Үндістанның венчурлік инвестицияларды талдау платформасы TRACXN мәліметінше, Қытайдағы «сүйемелдеу экономикасына» қатысты салаларда жұмыс істейтін жүздеген компания қаржыландырылған. Олардың бірнешеуі бірмүйізді компаниялар деңгейіне дейін өскен.
Reuters мәліметінше, Қытайдағы «сүйемелдеу экономикасы» нарығының көлемі ондаған миллиард юаньға жеткен. Британдық «Global Banking & Finance Review» журналы Reuters материалын қайта жариялап, бұл үрдіс Қытай қалаларындағы тұрғындардың өмір салты мен қызмет көрсету саласындағы кең ауқымды өзгерістерді көрсететінін атап өтті. Жастардың жұмыс орны мен жұмыс уақыты өзгерген сайын «эмоционалдық тұтынуға» деген сұраныс та артып келеді.
Науқастарды сүйемелдеу қызметі – «сүйемелдеу экономикасының» маңызды нарықтарының бірі. AFP Қытайдың «күміс экономикасын» белсенді дамытып жатқанын, ал қарт адамдарға бағытталған тауарлар мен қызметтердің көлемі қазірдің өзінде 7 триллион юаньға жеткенін хабарлады.
«Қытай тұтынуының келесі тарихы тауарлар туралы емес, өмірді жылырақ, жеңілірек немесе жалғыздықты азайтатын қызметтер туралы болуы мүмкін», – деп жазады америкалық «Barron’s» журналы.
Басылым Қытайдың «сүйемелдеу экономикасы» әлеуметтік өзгерістермен байланысты тұтынушылық үрдісті көрсететінін атап өтті. Қытайдағы тұтыну өсімінің келесі кезеңінде көш бастайтын компаниялар міндетті түрде сөмке, көлік немесе тұрмыстық техника сатпауы мүмкін. Олар жергілікті қызметтерді, қысқа сапарлар мен өмір салтын зерттеуді ұйымдастыра алатын платформалар болуы ықтимал. Әлеуметтік және электронды сауда платформалары, жергілікті туризм платформалары, денсаулық пен сауықтыру саласындағы қызмет көрсетушілер, қарттарға күтім жасау мекемелері, сондай-ақ икемді жұмыспен қамту саласында жұмыс істейтін компаниялар тұтынудың осы трансформациялық толқынының орталығына шықты.
Индустрия бағыттарының кеңеюінен бөлек, «сүйемелдеу экономикасы» икемді әрі әртүрлі жұмыс түрлері арқылы әр жастағы және түрлі өмірлік тәжірибесі бар адамдар үшін жұмыспен қамту мүмкіндіктерін де қалыптастырып отыр. AFP өз материалында пациенттерді тәуелсіз сүйемелдеуші 36 жастағы Сяо Шуға (аты өзгертілген) назар аударды. Ол айына шамамен 10 мың юань табыс табады. Reuters еңбек күшінің икемді жұмыспен қамтуды таңдауы «сүйемелдеу экономикасының» дамуына ықпал етіп отырғанын хабарлады.
Қытай нарықты дамытып қана қоймай, салаға ереже де енгізіп жатыр
«Сүйемелдеу экономикасының» түрлі формалары қарқынды дамып жатқан жағдайда Қытай саланы реттеу бағытында белсенді әрекет етіп, мемлекеттік бақылау деңгейінде тиісті нормаларды алғашқылардың бірі болып енгізді. Бұл тәжірибе бүкіл әлемге үлгі бола алады.
Америкалық «Forbes» сайты Қытайдың Сауда министрлігі мен тағы жеті ведомство жақында ұсынған «жасанды интеллект + тұтыну» бағытын ілгерілету шараларына назар аударды. Басылым жасанды интеллект тұтыну электроникасы, тұрмыстық техника, тағылатын құрылғылар, бөлшек сауда, туризм, қоғамдық тамақтану, денсаулық сақтау қызметтері, қарттарға күтім жасау және гуманоидты роботтар сияқты салаларға тереңірек енетінін атап өтті. Мақалада «жасанды интеллект + тұтыну» стратегиясы аясында тұтынушылық роботтар маңызды бағыттардың бірі екені айтылған. Бұл ретте қарттарға күтім жасау және сүйемелдеу қызметтері ерекше орын алады. Қытай гуманоидты роботтарды көрме залдарынан үйлерге, кеңселерге, ауруханаларға және қарттарға күтім жасау мекемелеріне шығарып, оларды күнделікті көмек, сүйемелдеу және базалық қызмет көрсету сияқты міндеттерді нақты жағдайларда көбірек орындауға бағыттап отыр.
«Forbes» мақаласында Қытайдың көптеген өңірлері жасанды интеллект пен робототехника салаларына инвестиция көлемін арттырғаны атап өтіледі. Басылымның жазуынша, Қытай тұтынушылық AI нарықты автоматты түрде қалыптастырады деп пассивті түрде күтіп отырған жоқ. Керісінше, саяси реттеу, пилоттық жобаларды қолдау және өнімдерді әзірлеу бағыттарын айқындау арқылы «нарық жасаушы» рөлін белсенді түрде өз мойнына алып отыр. Осы арқылы қарапайым тұтынушылардың жасанды интеллект өнімдерін қолдану әдетін қалыптастыруда.
15 шілдеде Қытайдың Киберкеңістік істері жөніндегі мемлекеттік басқармасы, Мемлекеттік даму және реформалар комитеті, Өнеркәсіп және ақпараттық технологиялар министрлігі, Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі және Нарықты реттеу жөніндегі мемлекеттік басқармасы бірлесіп жариялаған «Жасанды интеллектіні пайдалана отырып антропоморфтық интерактивті өзара әрекеттесу қызметтерін басқарудың уақытша шаралары» ресми түрде күшіне енді.
Америкалық танымал технологиялық «Tech Times» басылымы құжаттың тиісті ережелерін талдап, қабылданған шаралар пайдаланушыларды «сүйемелдейтін» агенттер мен пайдаланушылардың «тапсырмаларын орындайтын» агенттер арасында нақты шекара белгілейтінін атап өтті. Басылымның пікірінше, бұл – AI көмегімен эмоционалдық сүйемелдеуге арнайы арналған әлемдегі алғашқы ұлттық нормативтік акт және оның жаһандық AI-сүйемелдеу индустриясы үшін бағыт-бағдарлық маңызы бар.
«Сүйемелдеу экономикасының», әсіресе AI-сүйемелдеу технологияларының қарқынды дамуы жағдайында Қытай AI негізіндегі антропоморфтық интерактивті өнімдер мен қызметтер үшін нақты шектеулер белгіледі. Олар пайдаланушылардың жеке өмірге қол сұқпаушылық құқығы мен жеке ақпаратын қорғау, эмоционалдық тәуелділік пен шамадан тыс әуестенудің алдын алу, сондай-ақ технологияларға этикалық сараптама жүргізу сияқты негізгі мәселелерді қамтиды.
«Tech Times» бұдан әрі бұл мәселелер тек Қытайға ғана емес, бүкіл әлемге қатысты екенін атап өтті. Батыстың AI платформалары да нормативтік талаптарды сақтау мәселелеріне тап болып отыр. Әзірге ешбір платформа ұзақ мерзімді эмоционалдық өзара әрекеттесу архитектурасымен қатар өмір сүріп, тәуелділіктің алдын алу талаптарына бір мезгілде жауап бере алатын жүйе құра алған жоқ. Сонымен қатар «Батыс платформалары жұмыс істейтін нарық әзірге олардан бұл мәселені шешуді талап етпейді». Қытай бұл мәселені алғаш анықтап, нормативтік актілерді алғаш қабылдап және түзету шараларын алғаш қолға алып, жаһандық AI-сүйемелдеу индустриясының салауатты дамуына жол ашып, өзіндік бағдар қалыптастырды.
Корреспондент Ван Хуэйцюн
«Жэньминь жибао» газетінің шетелдегі басылымы, 2026 жылғы 10 тамыз, №10