STEPPENEWS.KZ: Ustem Foundation Қазақстанда және Орта Азияда робототехника мен инженерияны дамыту қорының құрылтайшысы Нұрдәулет Досмағамбет робототехника саласының қазіргі жағдайы, даму деңгейі және болашағы туралы ойларын бөлісті.
Робототехника: зауыттан күнделікті өмірге дейін
«Робототехника туралы қазіргі көрініс біршама өзгеріп кеткен сияқты. Себебі робототехника тек зауыттағы үлкен темір қолдар емес, біздің күнделікті өміріміздегі әртүрлі автоматтандырылған жүйелерді де қамтиды», —дейді Досмағамбет.
Мысалы:
Робототехника бірнеше салаға бөлінеді: индустриалды роботтар, үйге арналған роботтар, логистика мен ауыл шаруашылығына арналған автоматтандырылған жүйелер.
Қазақстандағы робототехника: жаңа дәуірдің бастамасы
Қазақстандағы робототехника саласы әлі толық дамымаған. Негізгі себеп — адами капиталдың жеткіліксіздігі. Университеттердің сапасы кейде төмен, оқушылар инженерлік бағытқа өз бетімен келмейді, теориялық және практикалық білім жетіспейді.
«Біз осы мәселені 2015 жылдан бері шешіп келеміз. Осы уақыт ішінде 50 мыңға жуық мектеп жасындағы оқушыны қамтып, ең талантты оқушыларымыз әлемдік жарыстарға қатысып, жақсы нәтижелер көрсетті. Бұл еліміздің потенциалы өте мықты екенін, бірақ оны дұрыс пайдалану қажет екенін көрсетеді», — дейді спикер.
Досмағамбет университеттегі білім сапасына ерекше назар аударуды атап өтті: мектеп оқушылары университетке түскенде өздерін жаңа деңгейге көтере алатындай дайын болуы керек.
Десе де сарапшы Қазақстан бұл салада қазір нағыз серпіліс кезеңінде екенін айтты. Президенттің тікелей тапсырмасымен Жасанды интеллектті дамытудың 2024-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы қабылданды.
«Бұрын біз тек дайын технологияны сатып алушы болсақ, қазір өзіміздің экожүйемізді құрып жатырмыз. Назарбаев Университетіндегі ISSAI (Ақылды жүйелер және жасанды интеллект институты) сияқты орталықтарда ауқымды зерттеулер жүріп жатыр. USTEM Foundation арқылы мыңдаған қазақстандық жастар инженерлік әлеуетін ашып жатыр. Қысқаша айтқанда, біз іргетасты қалап қойдық, ендігі мақсат — өндірістік масштабқа шығу», — деді ол.
Робототехника және экономика
Роботтар қауіпті, ауыр және монотонды жұмыстарды алмастырады, ал адамдар жоғары интеллектуалды қызметке ауысады. Мысалы:
«Роботтар біздің жұмысымызды тартып алмайды, тек сипатын өзгертеді. Бұл индустриялық революциялар кезінде болғандай — бір жұмыс жойылса, жаңа жұмыс пайда болады», — деп түсіндірді Досмағамбет.
Роботтар адам миының құрылымына сәйкес келетін жоғары интеллектуалдық тапсырмаларға мүмкіндік береді. Адам тек жоғары деңгейдегі шешімдерді қабылдап, фокусын сол салаға аударады.
Қытай — көшбасшы
Қытай — робототехника саласында әлемдік көшбасшы. Досмағамбет Қытайдағы университеттер мен зертханаларды аралап көрген.
«Қытайда университеттер өте дамыған, ішкі бәсекелестік жақсы жолға қойылған. Компаниялар барлығын өз ішінде шығарады — аппараттық құралдан бастап, бағдарламалық қамтамасыз етуге дейін. Бізге үйренетін нәрсе — роботтарды қалай дұрыс қолдану, адаптациялау, өзімізге тиімді пайдалану», — дейді ол.
Жақында ол Қытайдың 20 шақты қаласын аралап, робототехника саласының қалай дамып жатқанын өз көзімен көрген. Әлемге әйгілі Цинхуа (Tsinghua) университетінде болып, олардың зертханаларымен танысқан.
Қытай — бұл салада әлемдік абсолютті көшбасшы. Олар «Made in China 2025» стратегиясын өте сәтті орындап, қазір өздеріне қажетті өнеркәсіптік роботтардың 57%-ын өздері шығарады.
Басты құпия — жылдамдық пен ғылым мен өндіріс арасындағы байланыс. Цинхуа университетіндегі профессорлар мен зерттеушілердің айтуынша, зертханада жасалған дүние бірден зауытқа кетеді. Егер бір робот моделі сәтсіз болса, олар тоқтап қалмай, қателіктерден сабақ алып, бірден келесі нұсқасын жасайды.
«Біздің университеттерге (соның ішінде ISSAI-ға) дәл осы тәжірибені енгізу керек: қағаз жүзіндегі ғылымнан нақты коммерциялық өнімге жылдам өтуді үйренуіміз қажет», — деп қосты Досмағамбет.
Қазақстан үшін маңызды: географиялық орналасу арқылы технологияларды тез үйреніп, басқа нарықтарға экспорттау мүмкіндігі бар.
Технологиялық серіктестік біз үшін ауадай қажет. Досмағамбет Қытайдағы әлемге әйгілі Unitree Robotics компаниясының ресми серіктесі ретінде бұл процестің ішінде жүр. Олардан тек дайын роботтарды сатып алу емес, білім мен технологияны алу көзделген.
Мысалы, жақында Astana Hub платформасында Unitree зертханасын ашу туралы меморандумға қол қойылды. Енді қазақстандық жас инженерлер Қытайға барып, роботтарды жинау, бағдарламалау тәжірибесін алады, ал қытайлық мамандар Қазақстанға келіп, семинар өткізеді. Бұл елімізде өзіміздің мықты мамандар мектебін қалыптастыру үшін жасалып жатқан нақты қадам.
Қытайдағы Көктем мерекесінде билеген роботтар есіңізде ме? Экраннан қарағанда бұл жай ғана шоу көрінген шығар, бірақ шын мәнінде бұл — аса күрделі технология. Ол роботтар дәл Unitree компаниясының гуманоидтары болатын. Олар секундына 3 метр жылдамдықпен қозғалып, күрделі координациялық қимылдар жасай алады, — деді сарапшы.
Жақында Астанада өткен ALEM TECH FEST 2026 фестивалінде Unitree G1 гуманоидтары және робот-иттер халыққа таныстырылды. Болашақта олар қарапайым адамдарға мынадай көмек көрсетеді:
Роботтар жұмысымызды тартып ала ма?
«Бұл сұрақты жиі қояды. Қысқа жауап: жоқ, роботтар жұмыстың сипатын өзгертеді. Олар «3D» (Dull, Dirty, Dangerous – іш пыстыратын, лас, қауіпті) санаттағы жұмыстарды алмастырады. Адамдар ауыр физикалық еңбектен босатылады», — деп ойын айтты Нұрдәулет Досмағамбет.
Оның пайымдауынша, есесіне, жаңа мамандықтарға сұраныс артады: роботтардың экожүйесін басқаратын сәулетшілер, автономды жүйелерді бағдарламалайтын инженерлер, мәліметтерді өңдейтін мамандар қажет болады. Біз жұмыссыз қалмаймыз, қайта жоғары интеллектуалды, таза әрі жалақысы жоғары жұмыстарға ауысамыз. USTEM Foundation балаларды осы жаңа жұмыс орындарына дайындайды.
Қазақстанда робототехниканы дамыту үшін басымдықтар
USTEM Foundation жобалары мен алдағы жоспарлар
USTEM Foundation LEGO Education және FIRST бағдарламаларының Қазақстандағы ресми серіктесі ретінде балаларды кішкентай кезінен инженерияға, физика мен математикаға баулиды. Бұл жүйелі жұмыстың нәтижесі — ұлттық құрама FIRST Global Challenge жарысында қатарынан 4 рет әлем чемпионы атанды.
«Алдағы мақсат — мектеп деңгейіндегі жетістіктермен тоқтап қалмай, физикалық жасанды интеллект саласына өту. Ақпан айында Астанада ALEM TECH FEST 2026 технологиялық фестивалі өтті, оған 7 елден 5000-нан астам жас қатысты. Бұл шарада алғаш рет балалар Unitree G1 гуманоидтарын және робот-иттерді бағдарламалауды үйренді», — дейді Нұрдәулет Досмағамбет.
Болашақта Досмағамбет Unitree, Цинхуа университеті және Назарбаев Университетіндегі (ISSAI) серіктестермен бірлесіп, Қазақстанды Орталық Азиядағы басты робототехника хабына айналдырмақ. Ел тек технологияны тұтынушы емес, оны жасап шығарушы және экспорттаушы болуы тиіс.
Қазақстандағы робототехника әлі даму жолында болса да, USTEM Foundation пен серіктестердің арқасында жас инженерлер экожүйесі қалыптасуда, роботтар адам еңбегін жеңілдетіп, қауіпті жұмыстарды алмастырады, экономиканың әр саласына оң әсер береді. Қытай тәжірибесі бізге өндіріс пен ғылымның жылдам байланысын, зертханадан зауытқа тез өтуді үйретеді және Қазақстанға технологияларды тез меңгеріп, өз өнімін шығару мен экспорттауға жол ашады. Мектептер мен университеттерде сапалы білім беру басты міндет болып, Қазақстанды Орталық Азиядағы робототехника хабына айналдыру —алдағы стратегиялық мақсат.
