STEPPENEWS.KZ: Бүгінде дүкен сөресіндегі әрбір өнім тек дәм мен баға емес, сенім мәселесіне айналды. Бал – бал ма, әлде сироп па? Зәйтүн майы – таза ма, әлде қоспа ма? Осы сұрақтардың жауабы әлемде жаңа қауіп ұғымын қалыптастырды. Ол – food fraud, яғни азық-түлік алаяқтығы.
Food fraud – бұл өнімнің құрамын, шығу тегін немесе сапасын әдейі бұрмалап, тұтынушыны алдау. Кей елдерде бұл ұсақ заңбұзушылық емес, ұлттық қауіпсіздікке төнген қатер ретінде қарастырылады. Сондықтан бірқатар мемлекеттер бұл мәселеге қарсы аса қатаң заңдар мен бақылау тетіктерін енгізген.
Еуропа: тағам қауіпсіздігі – мемлекет беделі
Еуропалық Одақта food fraud үшін жауапкершілік ең қатал деңгейде. Италия, Франция, Германия сынды елдерде зәйтүн майы, ірімшік, шарап сияқты ұлттық өнімдерді қолдан жасау – қылмыстық іс.
Мәселен, Италияда тағамды фальсификациялағаны үшін 3 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Өнім тек тәркіленіп қана қоймай, компания нарықтан біржола аластатылуы мүмкін. Мұнда «дәмге» емес, адалдыққа басымдық беріледі.
АҚШ: бір қателік – бір брендтің соңы
АҚШ-та food fraud федералдық қылмыс саналады. FDA мен USDA тексерістері күтпеген жерден, жүйелі түрде жүргізіледі. Жалған таңбалау немесе құрамды жасыру анықталса, өнім бүкіл ел бойынша бір сәтте нарықтан алынады.
Ең қауіптісі – қоғамдық сенімнің жоғалуы. АҚШ-та тұтынушы алданып қалса, компания сотта миллиондаған доллар өтемақы төлеуге мәжбүр. Сондықтан бұл елде food fraud – бизнес үшін ең үлкен тәуекел.
Жапония: заңнан да қатал – ұят
Жапонияда азық-түлік алаяқтығы тек заң бұзу емес, абыройға дақ. Егер компания жалған ақпарат бергені әшкереленсе:
-
басшылық ашық түрде кешірім сұрайды,
-
топ-менеджерлер қызметінен кетеді,
-
бренд нарықтан өз еркімен кетуі мүмкін.
Мұнда заңнан бұрын қоғамдық жауапкершілік жұмыс істейді.
Швейцария мен Канада: нөлдік төзім
Бұл елдерде «organic», «bio», «табиғи өнім» деген белгілер қатаң бақылауда. Бір грамм сәйкессіздік – айыппұл, лицензиядан айыру, экспортқа тыйым салу. Әр өнім тұрақты түрде лабораториялық тексерістен өтеді.
Неге оларда жұмыс істейді?
Food fraud-қа қарсы күресі тиімді елдерге ортақ үш қағида бар:
-
Тәуелсіз әрі мықты бақылау органы
-
Жазаның сөз жүзінде емес, нақты қолданылуы
-
Тұтынушы сенімін қорғау – басты құндылық
Бұл елдерде тағам – жай тауар емес, мемлекет беделінің айнасы.
Әлем тәжірибесі бір нәрсені анық көрсетті: food fraud-пен күрес – асқазан үшін емес, қауіпсіздік, экономика және ұлт денсаулығы үшін күрес.
Адал өнім – дамыған қоғамның белгісі.
