Қарабет – ұятқа қалу, абыройдан айырылу, масқара болу деген сөз. Қазақ халқы үшін бетке шіркеу түсу – өліммен тең. «Қарабет болғанша, өлген артық» деп, намысты жоғары қойған. Қарабеттік – өтірік айту, сатқындық жасау немесе ұрлық қылу сияқты жаман қылықтардың салдары. «Қарабет жазылмайды, жара бет жазылады» деген мақал рухани дақтың кетпейтінін, ұрпаққа таңба болып қалатынын ескертеді. Төмендегі Қарабет туралы мақалдар адамды ар-ұжданын таза ұстауға, ұятты істерден аулақ болуға шақырады.
Қарабет туралы таңдаулы мақалдар
- Қарабет қылғаннан қатын алма.
- Қарабет жазылмайды, Жара бет жазылады.
- Жара бет жазылғанмен, Қарабет жазылмайды.
- Өтірік айтып қарабет болғанша, шынды айтып жара бет бол.
- Қарабет болып қашқанша, Қайрат көрсетіп өлген артық.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қарабет жазылмайды, Жара бет жазылады» деген мақалдың тәрбиелік мәні қандай?
Бұл мақал физикалық жара мен рухани жараны (ұятты) салыстырады. Тән жарасы уақыт өте келе жазылады, орны жоғалады. Ал абыройға түскен дақ (қарабет) халық жадында ұзақ сақталады, оны жуып-шаю мүмкін емес. Сондықтан адам денесін жаралаудан емес, арын кірлетуден қорқуы керек. Қарабет туралы айтқанда, бұл ең ауыр ескерту.
«Өтірік айтып қарабет болғанша, шынды айтып жара бет бол» деп неге кеңес береді?
Шындықты айту кейде қиын, ауыр тиюі мүмкін (жара бет болу), бірақ ол абыройды сақтайды. Ал өтірік айтып құтылу – уақытша жеңілдік болғанымен, түбінде ашылып, масқара болуға (қарабетке) әкеледі. Бұл мақал адалдықтың, шыншылдықтың бәрінен биік екенін дәлелдейді.
«Қарабет қылғаннан қатын алма» деген тыйым не туралы?
Бұл – тектілік пен тәрбие туралы ескерту. Егер қыздың немесе оның отбасының атына кір келген болса (қарабет болса), ондай жерден қыз алу болашақ ұрпаққа, әулеттің абыройына нұқсан келтіруі мүмкін деген ескі түсінік. Қазақтар құдандалықта «тегі таза ма?» деп сұрастыруы осыдан шыққан.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
