Болат – беріктіктің, төзімділіктің және сапаның символы. Қазақ халқы адамның мінезін, ерік-жігерін сипаттағанда оны болатқа теңеген. «Болат қайнауда шынығады» деген сөз қиындықтардың адамды шыңдайтынын көрсетеді. Болат қанша қатты болса да, оның да сынатын кезі болады («Шорт сынар»), бұл – тым қатты болудың да зияны бар екенін ескертетін даналық. Еңбек құралдарының (пышақ, біз) сапасы болаттың мықтылығымен өлшенген. Төмендегі Болат туралы мақалдар адамның ішкі қуатын, мінездің қырларын және өмір сынақтарына төтеп беру қабілетін бейнелейді.
Болат туралы таңдаулы мақалдар
- Болат қайнауда шынығады, батыр майданда шынығады.
- Болат бүгілмес, шорт сынар.
- Болған іске болаттай бол.
- Болат біз қап түбінде жатпас.
- Болат қынға тоқтайды, тентек топқа тоқтайды, жомарт жоққа тоқтайды.
- Еменнен қатты ағаш жоқ, Көп жатса жерде дерт ілер; Болаттан қатты темір жоқ, Тасқа салса кертілер.
- Болат сынады, темір шіриді.
- Шар болат шорт сынады.
- Шын болат шорт сынар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Болат бүгілмес, шорт сынар» деген мақалдың психологиялық астары қандай?
Бұл мақал тым тура, иілмейтін, ымыраға келмейтін мінездің қаупін көрсетеді. Темір иілсе де сынбайды, ал болат қатты болғандықтан, шектен тыс күш түскенде бірден сынады. Сол сияқты, өмірде тым қатал, принципшіл адамдар кейде үлкен соққыға шыдамай, морт сынуы мүмкін. Болат туралы айтқанда, бұл мақал икемділіктің де қажеттілігін еске салады.
«Болат қынға тоқтайды, тентек топқа тоқтайды» деп неге салыстырады?
Бұл мақал әр нәрсенің тыйымы мен шегі бар екенін білдіреді. Өткір болат қылышты қынға салғанда ғана қауіпсіз болады. Сол сияқты, жүгенсіз кеткен тентекті көпшілік (топ) қана жөнге сала алады. Бұл – қоғамдық тәртіп пен тәрбиенің күшін көрсететін теңеу.
«Болған іске болаттай бол» деген сөз нені меңзейді?
Бұл – адамды сабырлылыққа және өткенге өкінбеуге шақыратын сөз. Іс бітті, енді оны өзгерте алмайсың. Сондықтан қайғыға берілмей, болаттай берік болып, әрі қарай өмір сүру керек. Бұл мақал қиын сәтте адамға рухани демеу береді.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
