Құлан – қазақ даласының сәні, жүйрік әрі асау жануар. Ол жылқыға ұқсас болғанымен, қолға үйретуге келмейтін түз тағысы. Халық ауыз әдебиетінде құлан еркіндіктің, жүйріктіктің және төзімділіктің символы ретінде суреттеледі. «Құлан жорытпас құла түз» деген тіркес елсіз, шөл даланы білдіреді. Құланды аулау қиынның қиыны, ол үшін жүйрік ат пен қыран бүркіт немесе мергендік керек. Төмендегі Құлан туралы мақалдар жануардың қасиеттерін сипаттай отырып, адам өміріне қатысты ғибратты ойларды жеткізеді.
Құлан туралы таңдаулы мақалдар
- Көлден безген қаз оңбас, құдықтан безген құлан оңбас.
- Құлан қайтып өз қағына.
- Құлан қусаң қыр асарсың.
- Құланның қасыны бұланның мүйізі бар.
- Құланды қуып жүріп, қыр асарсың.
- Құланның қалыңын қасқыр алар.
- Құланды қуған құс алмас.
- Құланның сүті – шөлге дәрі.
- Құланның шабысы – қысқа.
- Құланды қусаң, құзға ұрарсың.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Көлден безген қаз оңбас, құдықтан безген құлан оңбас» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал туған жерден, өскен ортадан қол үзудің қауіптілігін ескертеді. Құлан шөл даладағы құдыққа (су көзіне) байланған, егер ол судан алыстаса, шөлден өледі. Сол сияқты, адам да өз елінен, үйреншікті ортасынан безсе, бақытсыздыққа ұшырауы мүмкін. Құлан туралы айтқанда, бұл отансүйгіштікке үндейтін мақал.
«Құланды қусаң, құзға ұрарсың» деген ескертудің мәні не?
Құлан – өте сақ және жылдам жануар. Оны жөнсіз қуалау, аңшылық құмарлыққа салыну адамды қауіпті жерлерге (құзға, шөлге) бастап, апатқа ұшыратуы мүмкін. Ауыспалы мағынада, бұл мақал қол жетпейтін арманды қуып немесе тәуекелді іске ойланбай кірісіп, опық жеп қалмауды ескертеді.
Құланның сүтінің қандай қасиеті бар?
Халық медицинасында және аңыздарда құланның сүті (қымызы) шөлді қандыратын, түрлі ауруға ем болатын шипалы сусын ретінде айтылады. Бірақ құланды сауу – мүмкін емес дерлік іс. Бұл теңеу сирек кездесетін, бағалы және қолжетімсіз дәріні немесе мүмкіндікті сипаттау үшін қолданылады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
