Қас – дұшпан, жау деген мағынаны білдіреді. Қазақ халқы достықты қадірлегені сияқты, қастықты да жақсы ажырата білген. «Қасыңдағы қас жаман» деген сөз ішкі дұшпанның, екіжүзді адамның қауіптілігін ескертеді. Сырттан келген жаумен күресу оңай, ал досың сияқты күліп келіп, арқаңнан пышақ ұратын қаспен күресу қиын. Сонымен қатар, «қас» сөзі сын есім ретінде «нағыз», «шын» деген мағынада да қолданылады (мысалы, қас батыр, қас сұлу, қас шебер). Төмендегі Қас туралы мақалдар дұшпанды тануға және нағыз асыл қасиеттерді бағалауға үйретеді.
Қас туралы таңдаулы мақалдар
- Гүрілдеп келген жаудан күлімдеп келген қас жаман.
- Қара суда қаймақ болмас, қас шеберде оймақ болмас.
- Тілдің майын тамызып, сөздің балын ағызып, қас шешендер сөз айтар.
- Қас жүйрікте сын болмас, қас сұлуда мін болмас.
- Қас жақсының белгісі, қара сөзді жақтамас.
- Қас жақсының белгісі, қайғысын жұртқа білгізбес.
- Қас жаман күн жаумай су болар.
- Қас жаман қасындағысын қарақтайды.
- Сапты аяқтың сабы тесік, ерге жолдас. Жолдасына қас қылған жігіт оңбас.
- Алыстағы дұшпаннан қасыңдағы қас жаман.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Гүрілдеп келген жаудан күлімдеп келген қас жаман» дегенді қалай түсіну керек?
Бұл мақал ашық дұшпан мен жасырын дұшпанды салыстырады. Ашық жаудың ниеті белгілі, оған қарсы дайындала аласың. Ал күлімдеп, дос болып көрінген қас адам сенің сеніміңе кіріп алып, күтпеген жерден соққы жасайды. Бұл – сатқындық пен екіжүзділіктен сақтану туралы ескерту. Қас туралы айтқанда, бұл ең қауіпті дұшпан түрі болып саналады.
«Қас шеберде оймақ болмас» деген сөз шеберді сынай ма, әлде мақтай ма?
Бұл мақал нағыз шеберді мақтайды. «Қас шебер» (нағыз шебер) іс тіккенде оймаққа мұқтаж емес, оның қолы әбден жаттыққан, инесі саусағына кірмейді. Немесе оның ісі мінсіз, артық-кемі жоқ деген мағынада да айтылуы мүмкін. Бұл – кәсібиліктің шыңы.
«Қас жақсының белгісі, қайғысын жұртқа білгізбес» деген не?
Бұл – тектілік пен ұстамдылық туралы. Нағыз жақсы адам (қас жақсы) басына түскен қиындықты, қайғыны басқаларға айтып шағымданбайды, жұрттың мазасын алмайды. Ол қиындықты сабырмен, іштей жеңе біледі. Бұл – рухы мықты адамның қасиеті.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
