Құрбы-құрдас – адамның өмір жолындағы серіктері, сырластары. «Жасы кіші демеңіз, ақылы асса аға ғой, жасы үлкен демеңіз, көңілі жарасса құрдас қой» дегендей, құрдастық тек жас шамасымен ғана емес, көңіл жақындығымен де өлшенеді. Құрбылар арасындағы әзіл-қалжың, еркін қарым-қатынас адамға рухани демалыс сыйлайды. Алайда, халық даналығы құрбымен қарым-қатынаста да шек болуы керектігін ескертеді. «Тамыр түбі – дау» демекші, тым жақын сырласудың ақыры өкінішке әкелуі мүмкін. Достық пен құрдастықтың аражігін ажырата білу – өмірлік даналық. Төмендегі Құрбы туралы мақалдар замандастар арасындағы сыйластық пен сақтықтың ережелерін ұсынады.
Құрбы туралы таңдаулы мақалдар
- Жасы бір құрдас емес, заманы бір – құрдас.
- Көп сөйлеген я жолдасынан, я құрдасынан айрылады.
- Әкесі құрдастың баласы құрдас.
- Көп жасаған құрдасынан айырылады, көңілі қараң сырласынан айырылады.
- Жақсы келін құрдасыңдай болар, жақсы ұлың сырласыңдай болар.
- Құрдас тапқан құл азбас, жолдас тапқан ер азбас.
- Құдағиың құрдасыңдай болсын, құдаң шын досыңдай болсын.
- Көңілі қараң жолдасынан айрылады, көп жасаған құрдасынан айырылады.
- Көргенсізбен құрдас болма, опасызбен сырлас болма.
- Тамыр түбі — дау, құрбы түбі — жау.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Жасы бір құрдас емес, заманы бір – құрдас» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал құрдастықтың физикалық жаспен емес, рухани және ментальді ортақтықпен өлшенетінін білдіреді. Бір дәуірдің, бір заманның қиындығы мен қызығын бірге көрген, түсінігі мен көзқарасы ұқсас адамдар ғана нағыз құрдас бола алады. Тіпті жас айырмашылығы болса да, замандас адамдар бір-бірін жақсы түсінеді. Құрбы туралы айтқанда, бұл психологиялық жақындықты білдіреді.
Неліктен «Тамыр түбі — дау, құрбы түбі — жау» деген қатаң ескерту бар?
Бұл мақал адамдар арасындағы шектен тыс жақындықтың қаупін ескертеді. Құрбылар бір-бірінің барлық құпиясын білетіндіктен, араға сызат түскенде, сол сырлар қаруға айналып, олар бір-біріне ең қауіпті жау болуы мүмкін. Сондықтан қанша жақын болса да, белгілі бір шекарыны (дистанцияны) сақтау керектігін меңзейді.
«Әкесі құрдастың баласы құрдас» салты нені білдіреді?
Бұл – қазақтың ұрпақтар сабақтастығы мен достықты жалғастыру дәстүрі. Әкелері дос, құрдас болған адамдардың балалары да бір-біріне жақын, бауырмал болып өсуі керек. Олар жас айырмашылығына қарамастан, бір-бірімен еркін қалжыңдасып, құрдас ретінде араласуға құқылы. Бұл әулеттер арасындағы ынтымақты нығайтады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
