Қант – тәттіліктің, дәмділіктің және қуаныштың символы. Қазақ халқы шайды қантпен ішуді бертін келе үйренсе де, «қанттай тәтті» деген теңеу тілде бұрыннан бар. Қант қымбат әрі сирек болғандықтан, ол сыйлы қонаққа ұсынылатын дәм болған. Мақалдарда қант сөзі жақсы сөзбен, жағымды хабармен немесе сыпайы мінезбен салыстырылады. «Тілінен бал таму» немесе «сөзі – қант» деген тіркестер адамның шешендігін, мейірімділігін білдіреді. Алайда, кейде ащы шындық тәтті өтіріктен артық екені де ескертіледі. Төмендегі Қант туралы мақалдар адамның сөйлеу мәдениеті мен қарым-қатынас этикасына қатысты ойларды қамтиды.
Қант туралы таңдаулы мақалдар
- Жаяушылық тартқанда жүрмес есек ат болар, қарын қатты ашқанда қара талқан қант болар.
- Тәрбиелі кісі — қант қосқан жармадай, Тәрбиесіз кісі — шаң боратқан арбадай.
- Сел боп шекер жаумайды.
- Ашығып жесең, нан да шекердей көрінеді.
- Жылқының сүті — шекер, еті — бал.
- Тіл — шекер, бала — кетер, байлық — бекер.
- Шөлдегенде ішкен су шекер емей немене?
Жиі қойылатын сұрақтар
«Қарын қатты ашқанда қара талқан қант болар» деген мақал нені білдіреді?
Бұл мақал қанағат пен мұқтаждық туралы айтылған. Адам тоқ кезінде тамақ таңдап, талқанды менсінбеуі мүмкін. Бірақ ашыққан кезде ең қарапайым ас (талқан) ең дәмді (қанттай) болып сезіледі. Бұл адамды барға қанағат етуге және астың қадірін білуге шақырады. Қант туралы сөз болғанда, бұл салыстыру құндылықтардың салыстырмалы екенін көрсетеді.
Тәрбиелі адамды қант қосқан жармаға неге теңейді?
Жарма – қарапайым тағам, бірақ оған қант қосса, дәмі кіріп, жеуге жағымды болады. Сол сияқты, тәрбиелі адамның ортадағы орны, сөзі мен ісі айналасына жағымды, «дәмді» әсер қалдырады. Ал тәрбиесіз адам шаңдатқан арба сияқты, айналасын бүлдіріп, адамдардың мазасын алады. Бұл – этикалық тәрбиенің маңызы.
«Тіл — шекер» деген не?
Бұл сөз ана тілінің немесе жылы сөздің құдіретін білдіреді. Жақсы сөз жанды жылытады, көңілді көтереді, дәл қант сияқты өмірдің дәмін кіргізеді. Сонымен қатар, «Тіл — шекер» деп шешен, сөзге ұста адамдарды да сипаттайды. Бірақ абай болу керек, кейде «тілінде бал, көңілінде у» болатындар да кездеседі.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
