Тұсау – көшпелі халықтың тұрмысында малды байлау, алысқа ұзап кетпеуі үшін қолданылатын қарапайым құрал. Алайда, халық ұғымында «тұсау» сөзінің мағынасы әлдеқайда терең. Ол еркіндікті шектеудің, кедергінің және кейде тәртіптің символы ретінде қабылданады. «Тұсауы кесілмеген тай сүріншек» деген мақал жастардың тәрбиесіне, олардың өмірге бейімделуіне қатысты айтылған. Тұсаукесер рәсімі де баланың аяғын тез басып, өмір жолында сүрінбей жүруін тілеуден туған. Егер адамның жолы болмай жатса, оны «тұсаулы атқа» теңейді. Төмендегі Тұсау туралы мақалдар шектеу мен еркіндік арасындағы нәзік байланысты, сондай-ақ өмірге қажетті дайындықтың маңызын көрсетеді.
Тұсау туралы таңдаулы мақалдар
- Тұсаулы ат сүріншек.
- Тұсауы кесілмеген тай сүріншек.
- Тұсауы кесілмеген тайдың жүрісі шабан.
- Тұсаулы аттың жүрісі шабан.
- Аттың тұсауын алсаң, өзіңді байла.
- Тұсауы кесілмеген тай оңбас.
- Ер дұшпансыз болмайды, Есек тұсаусыз болмайды.
- Есегінде тұсау жоқ, Түйесіне қом жасамақ.
- Есегіне қарай тұсауы.
- Жер тұсауы түнде алынар.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Есегіне қарай тұсауы» деген мақалдың мәні неде?
Бұл мақал әр нәрсенің өз өлшемі, лайықты жазасы немесе шарты болатынын білдіреді. Есек қандай болса, оған салынатын тұсау да соған сәйкес болуы керек. Ауыспалы мағынада, адамның іс-әрекетіне, мінезіне немесе қабілетіне сай қарым-қатынас жасау керектігін меңзейді. Жаман адамға – қатаң шара, жақсы адамға – құрмет деген сияқты.
«Аттың тұсауын алсаң, өзіңді байла» деп неге айтылған?
Бұл сөз жауапкершілік пен сақтыққа шақырады. Егер аттың тұсауын шешіп жіберсең, ол қашып кетуі мүмкін, сондықтан оны бақылау үшін өзің қырағы болуың керек (өзіңді байла). Яғни, еркіндік берілген жерде бақылау күшейтілуі тиіс. Тұсау туралы сөз болғанда, бұл мақал еркіндік пен жауапкершіліктің тепе-теңдігін сақтауды еске салады.
«Тұсауы кесілмеген тай сүріншек» мақалының тәрбиелік маңызы қандай?
Бұл мақал бала тәрбиесіне тікелей қатысты. Егер баланың кішкентайынан «тұсауы кесілмесе», яғни оған өмір сүру дағдылары үйретілмесе, қолдау көрсетілмесе, ол өскенде ебедейсіз, өз бетінше әрекет ете алмайтын (сүріншек) болып қалады. Баланың қадамын ашып, оған бағыт-бағдар беру – ата-ананың парызы.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
