Қазақтың салт-дәстүрінде үйдің табалдырығы мен босағасы киелі саналады. «Керме» сөзі бұл жерде көбінесе тыйым сөздермен (ырымдармен) байланысты айтылады. «Босағаны керме» деген тыйым – үйге кірер жолды бөгеме, жақсылықтың жолын кеспе дегенді білдіреді. Сонымен қатар, «керу» сөзі адамның мінез-құлқына қатысты да қолданылады: көкіректі керу – тәкаппарлықтың белгісі. Халық даналығы адамды қарапайым болуға, менмендіктен аулақ жүруге және үйге кіріп-шығу әдебін сақтауға тәрбиелеген. Төмендегі Керме туралы (яғни, керу, керілмеу, тыйымдар туралы) мақалдар күнделікті тұрмыстағы ұсақ-түйек болып көрінгенмен, үлкен тәрбиелік мәні бар қағидаларды қамтиды.
Керме туралы таңдаулы мақалдар
- Кесірлімен кеңеспе, керме иықпен егеспе.
- Босағаны керме.
- Есікті керме.
- Босағаны керме, құшақтама.
- Көкірегіңді керме.
- Кесірлімен керіспе, Керме иықпен егеспе.
- Ойлының алдында көкірек керме, Жазасына ұшырайсың, Қайғылының алдында қарқылдап күлме, Назасына ұшырайсың.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Босағаны керме» деген тыйымның мағынасы қандай?
Қазақ ұғымында босаға – үйдің шекарасы және береке кіретін қақпасы. Егер адам екі қолымен босағаны керіп тұрса, ол үйге кіретін ырысты бөгеп тұрғандай әсер қалдырады. Сондай-ақ, бұл әрекет адамның қайғыдан немесе шарасыздықтан сүйеніп тұрғанын елестетеді (кісі қайтқанда ғана сүйенеді). Сондықтан жақсылыққа жору мақсатында босағаны керуге қатаң тыйым салынған. Керме туралы айтылғанда, бұл ең негізгі тыйымдардың бірі.
«Көкірегіңді керме» деп неге айтады?
Бұл – адамгершілік тәрбиесіне қатысты өсиет. Көкірегін керу – өркөкіректік, мақтаншақтық және менмендіктің белгісі. Халық қарапайым, кішіпейіл адамды құрметтеген, ал мұрнын шүйіріп, кеудесін керген адамды ұнатпаған. Әсіресе, «Ойлының алдында көкірек керме» деп, ақылды адамдардың алдында бос мақтанбауды ескерткен.
«Керме иықпен егеспе» деген кімдер?
«Керме иық» немесе «кесірлі» деп қырсық, сөз ұқпайтын, өз дегенінен қайтпайтын қисық мінезді адамдарды айтады. Олармен дауласу (егесу) пайдасыз, тек уақыт пен жүйкені құртады. Мақал ондай адамдардан аулақ жүруге немесе олармен сөз таластырмауға кеңес береді. Бұл жанжалдан сақтанудың жолы.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
