Ерлік, батылдық және қайсарлық – қазақ тарихының негізгі өзегі. Ұлан-ғайыр даланы жаудан қорғап қалу үшін ата-бабаларымызға тек білек күші емес, жүрек жұтқан батылдық қажет болды. Батыл адам – тәуекелге бел буа алатын, қиындықтан қорықпайтын және өз шешіміне жауап беретін тұлға. Бұл беттегі мақал-мәтелдер батылдықты дәріптеп, қорқақтықты сынайды. Ер жігіттің намысы, ел қорғау жолындағы ерлігі және сөзінде тұру қасиеті осы нақыл сөздерде көрініс тапқан. «Батыр» мен «батыл» ұғымдары егіз болғанымен, батылдық кез келген адамға күнделікті өмірде, шешім қабылдауда қажет қасиет. Төменде келтірілген Батыл туралы мақалдар жинағы рухыңызды көтеріп, жігеріңізді жани түседі деп сенеміз. Қорқақтық – адамды төмендететін қасиет болса, батылдық – шыңға жетелейтін күш екенін бабаларымыз ешқашан ұмытпаған.
Батыл туралы таңдаулы мақалдар
- Батыл қияды, қорқақ тияды.
- Батыл болсаң батыр боларсың, қорқақ болсаң қатын боларсың.
- Батыл жігіт жаудан қорықпас.
- Батылдың қасында қорқақ тұрмас.
- Батыр туса – ел ырысы, жаңбыр жауса – жер ырысы.
- Батырдың бір ісі тентек, қорқақтың екі ісі тентек.
- Батыр майданда шынығады.
- Ердің құны жүз жылқы, ары мың жылқы.
- Ердің өзі батыр, сөзі тәтті.
- Ерлік білекте емес, жүректе.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Батыл қияды, қорқақ тияды» мақалының мағынасы қандай?
Бұл мақал шешім қабылдау сәтіндегі екі түрлі мінезді суреттейді. «Қияды» деген сөз бұл жерде тәуекел етіп, істі кесіп айтуды, нақты шешім қабылдап, әрекет етуді білдіреді. Батыл адам қиындықтың көзіне тіке қарап, түйінді мәселені шеше алады. Ал «тияды» деген сөз кері тартып, тыйым салып, өзін де, өзгені де тежеп отыратын қорқақ мінезді көрсетеді. Қорқақ адам қауіптен қашып, істің алға басуына кедергі келтіреді. Өмірде жетістікке жету үшін батылдық танытып, «қиып» түсетін кездер көп болады. Батыл туралы ойланғанда, оның тек соғыста емес, күнделікті өмірдегі маңызды шешімдерде де керек екенін түсінеміз.
Ерлік неге білекте емес, жүректе деп айтылады?
Физикалық күштің болуы адамды автоматты түрде батыр қылмайды. Нағыз ерлік – рухтың мықтылығында, қорықпай қарсы тұра алу қабілетінде жатыр. «Жүректе» деу арқылы халық батылдықтың қайнар көзі ішкі сенім мен намыс екенін меңзейді. Денесі зор, білегі жуан болғанымен, жүрегінде жігері жоқ адам қауіпті сәтте қашып кетуі мүмкін. Ал денесі шағын болса да, жүрегі түкті (батыл) адам алып күштерге төтеп бере алады. Тарихымыздағы ұлы батырлардың көбі осы рух күшімен жеңіске жеткен. Сондықтан жастарды тәрбиелегенде біз алдымен олардың жүрегіне батылдық дәнін себуіміз керек.
«Батырдың бір ісі тентек» дегенді қалай түсінуге болады?
Батыр адамдар көбінесе қызуқанды, өр мінезді келеді. Олар әділетсіздік көрсе, шыдай алмай, бірден әрекетке көшеді, бұл кейде «тентектік» немесе тым тік мінез сияқты көрінуі мүмкін. Алайда олардың бұл әрекеті көбіне ел мүддесі немесе ақиқат үшін жасалады. Ал қорқақ адамның «екі ісі тентек» болуы – ол қорыққанынан қателік жібереді және өз қателігін жасыру үшін тағы да бұрыс қадамдар жасайды. Қорқақтың тентектігі зиянды, ал батырдың тентектігінде мәрттік пен шынайылық жатыр. Бұл мақал адам мінезінің қыр-сырын ашуға бағытталған психологиялық бақылау деуге болады.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
