Қазақ халқының ауыз әдебиетінде сұлулық ұғымына ерекше орын берілген, алайда бұл түсінік тек сыртқы келбетпен шектелмейді. Данагөй бабаларымыз сұлулықтың алдамшы болуы мүмкін екенін, нағыз әдемілік жан дүниенің тазалығында жатқанын үнемі ескертіп отырған. Эстетикалық талғам мен имандылықты қатар қоя білген халықпыз. Сұлу қыздың, көркем жігіттің бейнесі жыр-дастандарда жиі суреттелгенмен, олардың ақыл-парасаты сымбатына сай болмаса, құны көк тиын саналған. Бұл жинақта сіз Сұлу туралы халық даналығының інжу-маржандарын оқи аласыз. Мақалдарда сұлулықтың құдіреті де, оның қауіпті тұстары да ашық айтылады. Өмірлік тәжірибеден алынған бұл сөздер жастарға жар таңдауда, дос табуда қателеспеуге бағыт береді. Сыртқы жылтырақтың ішкі мазмұнмен сәйкес келе бермейтінін түсіндіреді. Сұлулыққа құмарту – табиғи заңдылық болғанымен, ақылға жүгіну – парасаттылық белгісі.
Сұлу туралы таңдаулы мақалдар
- Сұлу қыз келіншек болғанда, әлпештеген ешкідей маңырайды.
- Сұлу ұзақ жолға шыдамас, жүйрік шыңға шыдамас.
- Сұлу сұлу емес, сүйген сұлу.
- Сұлуымен сұмдықты сатар.
- Сұлуға көз – ақау, ұстаға сөз – ақау.
- Тәні сұлу – сұлу емес, жаны сұлу – сұлу.
- Сұлу құлақпен сүйеді.
- Сұлуға сөз айтсаң, сылаң етеді.
- Сұлуға сенбе, сұмға сен.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Сұлу сұлу емес, сүйген сұлу» дегенді қалай түсінуге болады?
Бұл мақал махаббат пен сұлулықтың тығыз байланысын көрсететін ең танымал нақылдардың бірі. Адам ғашық болған кезде, оның көзіне сүйген жары әлемдегі ең сұлу адам болып көрінеді. Мұндағы сұлулық стандартты өлшемдерге бағынбайды, ол жүрек қалауымен анықталады. Сыртқы келбеті мінсіз болғанымен, жүрегіңе жақпаса, ол адам саған сұлу болып көрінбейді. Керісінше, жаны жайсаң, өзіңе ыстық адамның кемшіліктері байқалмай, тек артықшылықтары көрінеді. Сондықтан қазақтар бақытты сыртқы пішіннен емес, жүрек үндестігінен іздеген. Оқырман қауым Сұлу туралы тереңірек зерттегенде, осы мақалдың мәнін міндетті түрде ұғынуы керек.
Неліктен «Сұлуға сенбе, сұмға сен» деп айтылған?
Бұл сөз тіркесі алғашқыда қайшылықты болып көрінуі мүмкін, бірақ астарында терең сақтық жатыр. Мұндағы «сұм» сөзі міндетті түрде жауыздықты емес, пысықтықты, есептілікті немесе қулықты білдіруі мүмкін. Ал «сұлуға сенбе» деу арқылы халық тек сыртқы келбетке алданып қалмауды ескертеді. Сұлу адамдар көбіне ерке, өзімшіл немесе тұрақсыз болуы мүмкін деген қауіп бар. Әдемілікке масаттанып, уәдесінде тұрмауы ғажап емес. Ал өмір сүруге бейім, есебі түгел адам (сұм) кейде сенімдірек серіктес бола алады, өйткені ол өз пайдасын ойласа да, істі аяғына дейін жеткізуге тырысады. Бұл – өмірдің қатал шындығынан туған байлам.
Жан сұлулығы мен тән сұлулығының айырмашылығы неде?
«Тәні сұлу – сұлу емес, жаны сұлу – сұлу» деген мақал осы сұрақтың нақты жауабын береді. Тән сұлулығы – уақытша нәрсе, ол жастық шақпен бірге өтеді, қартайғанда солады. Ал жан сұлулығы – адамгершілік, мейірімділік, ақыл-парасат және имандылық сияқты қасиеттерден құралады және ол жыл өткен сайын ажарлана түседі. Жан дүниесі бай адам қартайса да, айналасына нұр шашып тұрады. Қазақ дәстүрінде жар таңдағанда тектілік пен тәрбиеге (жан сұлулығына) баса назар аударылуының себебі де осында. Біздің мәдениетімізде Сұлу туралы айтылған өсиеттердің басым бөлігі ішкі рухани тазалықты дәріптеуге арналған.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
