Қазақ халқының дәстүрлі тәрбиесінде сараңдық – ең жаман қасиеттердің бірі ретінде сыналады. «Сараңнан су сұрасаң, құдығының суалып қалғанын айтады» дегендей, сараң адам дүниесін қызғыштай қорып, өзгеге пайдасын тигізуден қашады. Сараңдықтың түбі – қорлық пен жалғыздық. Халық даналығы сараңның жиған дүниесінің рахатын көре алмайтынын, ақырында опық жейтінін ескертеді. Сараң туралы мақалдарда жомарттық пен сараңдықтың айырмашылығы, адамгершілік құндылықтар және дүниеқоңыздықтың салдары суреттеледі. Төмендегі нақылдар адамды кеңпейілділікке, барын бөлісуге және дүниеге құл болмауға шақырады.
Сараң туралы таңдаулы мақалдар
- Ақылдының алды – ағып жатқан дария, сараң адамның алды – қу тақыр, шөл жазира.
- Сор сараңнан шығады, өтірік арамнан шығады.
- Сараң бай союға қозы таппай, жарлының жалғыз тоқтысын сұрайды.
- Сараңға Сырдың суы да жетпейді.
- Сараңдық ауылдастан жұғады, я бауырластан жұғады.
- Сараң иттен сорпасын да қызғанады.
- Сараң да бір, сасық су да бір.
- Сараңнан сарқыт жегенше, иттен тартып же.
- Сараңға саңыраулық қонады, Есітсе де есітпеген
болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
«Сараңға саңыраулық қонады» деген сөздің мәні неде?
Сараң адам біреудің мұқтаждығын, көмек сұраған даусын естігісі келмейді. Ол өтініш айтылып жатқанда, әдейі естімеген сыңай танытады немесе басқа жаққа бұрылып кетеді. Бұл – сараңдықтың психологиялық қорғаныс әдісі және адамгершіліктен жұрдай болудың белгісі.
«Сараңға Сырдың суы да жетпейді» деп неге айтқан?
Сырдария – суы мол, үлкен өзен. Бірақ сараң адамның тойымсыздығы сонша, оған тіпті таусылмайтын табиғи байлықтың өзі аздық етеді. Ол қанша алса да, қанағаттанбайды. Сараң туралы бұл мақал ашкөздіктің шегі жоқ екенін көрсетеді.
«Сараңдық ауылдастан жұғады» деген рас па?
Бұл – ортаның адамға әсері туралы мақал. Егер адам сараң, қытымыр адамдармен көрші болып, үнемі араласса, уақыт өте келе олардың әдетін жұқтырып алуы мүмкін. «Жаманнан жұғады» дегендей, сараңдық та жұқпалы дерт сияқты сипатталады. Сондықтан жақсы, жомарт ортада жүру маңызды.
Осы рубрикадағы басқа мақалдарды да қараңыз: толық тізімді көру үшін мұнда басыңыз
